აზოტის ბალანსი ორგანიზმში

აზოტის ბალანსი ეწოდება ორგანიზმის მიერ საკვებთან ერთად მიღებული და ორგანიზმიდან გამოყოფილი აზოტის თანაფარდობას. აზოტის ძირითადი წყარო ადამიანის ორგანიზმში არის ცილა, რადგან ცილები შეიცავს აზოტს, ხოლო ცხიმები და ნახშირწყლები — არა.

აზოტის ბალანსის შეფასებით შესაძლებელია დავადგინოთ, ჭარბობს თუ არა ორგანიზმში ცილის სინთეზი ცილის დაშლას, რაც მნიშვნელოვანია კუნთოვანი მასის ზრდის პროცესების შეფასებისას.

➤ აზოტის ბალანსის ტიპები

🔹 აზოტის წონასწორობა (ნეიტრალური ბალანსი)

ნორმალური კვების პირობებში მიღებული და გამოყოფილი აზოტის რაოდენობა ერთმანეთის ტოლია. ამ მდგომარეობას ეწოდება აზოტის წონასწორობა.

ორგანიზმი მუდმივად ცდილობს ჰომეოსტაზის — წონასწორობის შენარჩუნებას. თუ ცილების მიღება გაიზრდება, გარკვეული დროის შემდეგ აზოტის გამოყოფაც გაიზრდება და ბალანსი კვლავ წონასწორობის მდგომარეობას დაუბრუნდება, თუმცა უფრო მაღალ დონეზე.

👉 ეს მდგომარეობა შეესაბამება სიტუაციას, როდესაც სხეულის მასა სტაბილურია — არ იმატებს და არ იკლებს.

🔹 დადებითი აზოტის ბალანსი                                       

მიღებული აზოტი აჭარბებს გამოყოფილს.

ამ დროს:

• ცილის სინთეზი ჭარბობს ცილის დაშლას
• აქტიურია ანაბოლური პროცესები
• იქმნება პირობები კუნთოვანი მასის ზრდისთვის

დადებითი აზოტის ბალანსი დამახასიათებელია:

• ზრდის პერიოდში (ბავშვებში, მოზარდებში)
• ძალისმიერი ვარჯიშის ფონზე
• საკმარისი კალორიების და ცილების მიღებისას
• ტრავმის ან ოპერაციის შემდგომ აღდგენით ფაზაში

⚠️ მნიშვნელოვანია: ორგანიზმი ცილას მარაგის სახით არ ინახავს.
ცილის ჭარბი რაოდენობა:

• ნაწილობრივ იხარჯება კუნთის ზრდაზე
• დანარჩენი გამოიყენება ენერგიის მისაღებად ან გარდაიქმნება სხვა სუბსტრატებად

🔹 უარყოფითი აზოტის ბალანსი

უარყოფითი აზოტის ბალანსი ვითარდება მაშინ, როდესაც ორგანიზმიდან გამოყოფილი აზოტი აღემატება მიღებულს.

ეს მდგომარეობა გვხვდება:

• ცილების დეფიციტის დროს
• არასრულფასოვანი ცილების მიღებისას
• სრული ან ნაწილობრივი შიმშილობის დროს
• ინფექციების, ტრავმების, მძიმე დაავადებების ფონზე
• კალორიული დეფიციტის პირობებში

უარყოფითი აზოტის ბალანსის დროს:

• კატაბოლური პროცესები ჭარბობს
• ორგანიზმი იწყებს კუნთის დაშლას
• სხეულის მასა მცირდება

განსაკუთრებით მძიმეა ეს მდგომარეობა მოზარდებში, რადგან აფერხებს ზრდას და განვითარებას.

➤ ნახშირწყლების როლი აზოტის ბალანსში

ცილის დაშლა ორგანიზმში მიმდინარეობს მუდმივად, თუმცა მისი ინტენსივობა დამოკიდებულია კვებაზე.

🔬 კვლევებით დადგენილია: ნახშირწყლებით საკმარისი კვების პირობებში აზოტის გამოყოფა 3-ჯერ ნაკლებია, ვიდრე სრული შიმშილობის დროს

👉 ნახშირწყლები ასრულებენ ცილის დამზოგავ ფუნქციას, რადგან უზრუნველყოფენ ენერგიას და ამცირებენ კუნთის დაშლის საჭიროებას.

✅ დასკვნა

აზოტის ბალანსი წარმოადგენს ორგანიზმის ანაბოლური და კატაბოლური პროცესების ერთ-ერთ მთავარ მაჩვენებელს.
კუნთოვანი მასის ზრდა შესაძლებელია მხოლოდ მაშინ, როდესაც არსებობს:

• დადებითი აზოტის ბალანსი
• საკმარისი კალორიები
• სრულფასოვანი ცილები
• ადეკვატური ვარჯიში და აღდგენა

❗ უარყოფითი აზოტის ბალანსის პირობებში კუნთის ზრდაზე საუბარი შეუძლებელია.

📛 ავტორი: ირაკლი კენჭოშვილი / Tidanigym.ge

🚫 ნებართვის გარეშე კოპირება აკრძალულია.

✅ წყაროს მითითებით გაზიარება მისაღებია