ენდოკრინული სისტემა
ენდოკრინული სისტემა ორგანიზმის ერთ-ერთი მთავარი მარეგულირებელი სისტემაა, რომელიც ჰორმონების საშუალებით აკონტროლებს უჯრედების, ქსოვილებისა და ორგანოთა მუშაობას.
➤ რა არის ჰორმონები
ჰორმონები ბიოლოგიურად აქტიური ქიმიური ნივთიერებებია, რომლებიც ორგანიზმში ინფორმაციის გადაცემის როლს ასრულებენ. ისინი წარმოიქმნება სპეციალურ უჯრედებსა და შინაგანი სეკრეციის ჯირკვლებში და სისხლის ან ლიმფის მეშვეობით აღწევენ სამიზნე უჯრედებამდე.
დღესდღეობით აღწერილია 150-ზე მეტი ჰორმონი. მათი ურთიერთბალანსი ქმნის ჰორმონალურ ფონს, რომელიც განსაზღვრავს ორგანიზმის სტაბილურობასა და ადაპტაციის უნარს.
➤ ენდოკრინული სისტემის როლი
ჰორმონებზე პირდაპირ ან ირიბად არის დამოკიდებული:
- მეტაბოლიზმი
- ზრდა და განვითარება
- სექსუალური ფუნქცია
- ნერვული სისტემის მუშაობა
- გუნება-განწყობილება
- მეხსიერება და კოგნიტიური ფუნქციები
- იმუნური პასუხი
ენდოკრინული სისტემის ფუნქციის დარღვევამ შეიძლება გამოიწვიოს მძიმე მეტაბოლური, ნევროლოგიური და ჰორმონალური დაავადებები.
➤ ენდოკრინული სისტემის ზოგადი დახასიათება
ენდოკრინული სისტემა წარმოადგენს შინაგანი სეკრეციის ჯირკვლებისა და ჰორმონმწარმოებელი სპეციალიზებული უჯრედების ერთობლიობას. ამ სისტემის მთავარი თავისებურებაა ის, რომ:
- ენდოკრინულ ჯირკვლებს არ აქვთ სადინარი
- მათ მიერ გამომუშავებული ჰორმონები პირდაპირ გადადის სისხლსა და ლიმფაში
- ჰორმონები მოქმედებენ მხოლოდ იმ უჯრედებზე, რომლებსაც შესაბამისი რეცეპტორი აქვთ
➤ ენდოკრინული სისტემის ცენტრალური ორგანოები
ენდოკრინული რეგულაციის ცენტრალურ რგოლს წარმოადგენს:
- ჰიპოთალამუსის ნეიროსეკრეციული ბირთვები – აკავშირებს ნერვულ და ენდოკრინულ სისტემებს
- ჰიპოფიზი – „მთავარი ჯირკვალი“, რომელიც აკონტროლებს სხვა ენდოკრინული ჯირკვლების მუშაობას
- ეპიფიზი (ჯალღუზისებრი სხეული) – მონაწილეობს ბიორიტმების და ძილ–ღვიძილის ციკლის რეგულაციაში
➤ ენდოკრინული სისტემის პერიფერიული ორგანოები
🔹 ა) ჰიპოფიზზე დამოკიდებული ჯირკვლები
- ფარისებრი ჯირკვალი
- თირკმელზედა ჯირკვლის ქერქოვანი ნივთიერება
- სასქესო ჯირკვლების ენდოკრინული უჯრედები (სათესლეები და საკვერცხეები)
🔹 ბ) ჰიპოფიზზე დამოუკიდებელი ჯირკვლები და სტრუქტურები
- თირკმელზედა ჯირკვლის ტვინოვანი ნივთიერება
- ფარისებრახლო ჯირკვლები
- პანკრეასის ლანგერჰანსის კუნძულები
- სხვადასხვა ორგანოში არსებული ჰორმონმწარმოებელი უჯრედები (მაგ. საჭმლის მომნელებელ ტრაქტში)
✅ დასკვნა
ენდოკრინული სისტემა უზრუნველყოფს ორგანიზმის შიდა გარემოს სტაბილურობას (ჰომეოსტაზს) და საშუალებას აძლევს სხეულს ადაპტირდეს ფიზიკურ, ემოციურ და გარემო ფაქტორებზე. მისი სწორი ფუნქციონირება აუცილებელია როგორც ჯანმრთელობის, ისე სპორტული და გონებრივი პროდუქტიულობისთვის.
📛 ავტორი: ირაკლი კენჭოშვილი / Tidanigym.ge
🚫 ნებართვის გარეშე კოპირება აკრძალულია.
✅ წყაროს მითითებით გაზიარება მისაღებია
