კუნთის სწრაფი და ნელი ბოჭკოები

ჩონჩხის კუნთები შედგება სხვადასხვა ტიპის კუნთოვანი ბოჭკოებისგან, რომლებიც ერთმანეთისგან განსხვავდება შეკუმშვის სიჩქარით, ენერგიის მიღების გზით, გამძლეობითა და ჰიპერტროფიის პოტენციალით. ძირითადად განასხვავებენ ორ მთავარ ტიპს: ნელი (წითელი) და სწრაფი (თეთრი) ბოჭკოები.

➤ ნელი (წითელი) ბოჭკოები – Type I

ნელი ბოჭკოები ხასიათდება შედარებით დაბალი შეკუმშვის სიჩქარით, თუმცა აქვთ მაღალი გამძლეობა და შეუძლიათ მუშაობა ხანგრძლივი დროის განმავლობაში დაღლის გარეშე.

🔹 ფიზიოლოგიური მახასიათებლები

• მდიდარია კაპილარებით, რის გამოც აქვთ წითელი შეფერილობა
• შეიცავს ბევრ მიტოქონდრიას
• მაღალია მიოგლობინის შემცველობა (ცილა, რომელიც ჟანგბადს აკავებს)
• ენერგიას იღებენ ძირითადად აერობული მეტაბოლიზმით (ჟანგბადის მონაწილეობით)

აერობული დატვირთვისას ენერგია მიიღება გლუკოზისა და ცხიმოვანი მჟავების დაჟანგვით, რაც ნელ ბოჭკოებს ხდის იდეალურს ხანგრძლივი მუშაობისთვის.

🔹 რისთვისაა საჭირო ნელი ბოჭკოები

ნელი ბოჭკოები დომინირებს ისეთი ტიპის აქტივობებში, სადაც საჭიროა ხანგრძლივი და სტაბილური დატვირთვა, მაგალითად:

• ხანგრძლივი სირბილი
• ცურვა
• ველოსიპედი
• გამძლეობაზე ორიენტირებული სპორტი

ეს ბოჭკოები განსაკუთრებით განვითარებულია მარათონელებში და გამძლეობის სპორტის სპორტსმენებში.

🔹 ნელი ბოჭკოები და ბოდიბილდინგი

ნელი ბოჭკოები ჰიპერტროფირდება შედარებით ნაკლებად, ვიდრე სწრაფი ბოჭკოები. კვლევების მიხედვით, ვარჯიშით შესაძლებელია მათი ფუნქციური გაუმჯობესება, თუმცა ბოჭკოების თანაფარდობა გენეტიკურად მნიშვნელოვნადაა განსაზღვრული.

ეს ნიშნავს, რომ თუ ადამიანში ნელი ბოჭკოები ჭარბობს:

• ბოდიბილდინგსა და ძალისმიერ სპორტში პროგრესი შესაძლოა შედარებით ნელი იყოს
• გამძლეობის სპორტში შედეგები, როგორც წესი, უკეთესია

➤ სწრაფი (თეთრი) ბოჭკოები – Type II

სწრაფი ბოჭკოები უზრუნველყოფს მაღალი სიჩქარისა და დიდი ძალის გამომუშავებას, თუმცა სწრაფად იღლება.

ძირითადი მახასიათებლები

• მუშაობს ძირითადად ანაერობული მეტაბოლიზმით (ჟანგბადის გარეშე)
• მცირე რაოდენობით კაპილარები და მიტოქონდრიები
• დაბალი გამძლეობა, მაგრამ მაღალი ფეთქებადი ძალა

მიუხედავად იმისა, რომ ერთი შეკუმშვისას ორივე ტიპის ბოჭკო ასრულებს მსგავს სამუშაოს, სწრაფი ბოჭკოები ამას უფრო მოკლე დროში ახერხებენ.

➤ სწრაფი ბოჭკოების ქვეტიპები

🔹 Type IIa – შუალედური (გარდამავალი)

• იყენებს როგორც აერობულ, ასევე ანაერობულ მეტაბოლიზმს
• წარმოადგენს შუალედს ნელ და სწრაფ ბოჭკოებს შორის
• აქვს საშუალო გამძლეობა და საშუალო ძალა

🔹 Type IIx (ძველ კლასიფიკაციაში – IIb)

• მუშაობს თითქმის სრულად ანაერობულად
• ფლობს მაქსიმალურ ძალასა და შეკუმშვის სისწრაფეს
• ყველაზე დიდი პოტენციალი აქვს კუნთის ჰიპერტროფიისთვის

👉 სწორედ ეს ბოჭკოები ასრულებენ მთავარ როლს კუნთოვანი მასის ზრდაში.

➤ ჰიპერტროფია და ბოჭკოების ტიპი

• სწრაფი ბოჭკოები ჰიპერტროფირდება მნიშვნელოვნად მეტად
• ნელი ბოჭკოები უფრო მეტად რეაგირებს გამძლეობით ვარჯიშზე
• ვარჯიშით შესაძლებელია ბოჭკოების ფუნქციური ადაპტაცია, თუმცა მათი ძირითადი ტიპი გენეტიკურად განისაზღვრება

➤ სპორტის სახეობები, სადაც გადამწყვეტია სწრაფი ბოჭკოები

• ძალოსნობა
• ბოდიბილდინგი
• პაუერლიფტინგი
• საბრძოლო ხელოვნებები
• მოკლე დისტანციებზე სირბილი

✅ დასკვნა:
სწრაფი და ნელი კუნთოვანი ბოჭკოები ერთმანეთის კონკურენტები კი არა, არამედ ფუნქციური პარტნიორები არიან. ვარჯიშის სწორად შერჩევა და დატვირთვის ტიპი უნდა შეესაბამებოდეს როგორც მიზანს, ისე ინდივიდუალურ ფიზიოლოგიურ თავისებურებებს.

📛 ავტორი: ირაკლი კენჭოშვილი / Tidanigym.ge

🚫 ნებართვის გარეშე კოპირება აკრძალულია.

✅ წყაროს მითითებით გაზიარება მისაღებია