კუნთოვანი ბოჭკოების ტიპები

ადამიანის ჩონჩხის კუნთები შედგება სხვადასხვა ტიპის კუნთოვანი ბოჭკოებისგან, რომლებიც ერთმანეთისგან განსხვავდებიან შეკუმშვის სისწრაფით, დაღლისადმი გამძლეობითა და ენერგოწარმოების მექანიზმებით. სწორედ ეს განსხვავებები განსაზღვრავს სპორტულ შესაძლებლობებსა და ვარჯიშზე ორგანიზმის რეაქციას.

➤  კუნთოვანი ბოჭკოების ძირითადი ტიპები

კუნთოვანი ბოჭკოები იყოფა ორ ძირითად ჯგუფად:

• ნელი შეკუმშვის ბოჭკოები (Type I)
• სწრაფი შეკუმშვის ბოჭკოები (Type II)

სწრაფი ბოჭკოები დამატებით იყოფა ქვეკატეგორიებად:

• Type IIa
• Type IIx (ძველ ლიტერატურაში ხშირად მოიხსენიება როგორც „Type IIb“)

➤  ნელი კუნთოვანი ბოჭკოები (Type I)

ნელი ბოჭკოები ხასიათდება:

• შეკუმშვის შედარებით ნელი სისწრაფით (დაახლოებით ≥0.1 წმ)
• დაღლისადმი მაღალი გამძლეობით
• მიტოქონდრიების დიდი რაოდენობით
• მიოგლობინის მაღალი შემცველობით
• ძლიერ განვითარებული კაპილარული ქსელით

ამ ბოჭკოებში ენერგიის წარმოება ძირითადად მიმდინარეობს აერობული მეტაბოლიზმის გზით (ჟანგბადის გამოყენებით). სწორედ ამიტომ, ისინი აქტიურად მუშაობენ ხანგრძლივი და დაბალი ინტენსივობის დატვირთვებისას, როგორიცაა:

• ხანგრძლივი სირბილი
• ველოსპორტი
• სტატიკური დატვირთვები და პოზის შენარჩუნება

სწრაფი კუნთოვანი ბოჭკოები (Type II)

სწრაფი ბოჭკოები გამოირჩევა:

• შეკუმშვის მაღალი სისწრაფით (დაახლოებით ≈0.05 წმ)
• დიდი რაოდენობის მიოფიბრილებით
• მიოზინისა და გლიკოლიზური ფერმენტების მაღალი აქტივობით
• შედარებით სუსტი კაპილარული ქსელით
• დაბალი მიოგლობინის შემცველობით

ენერგიის წარმოება აქ ძირითადად მიმდინარეობს ანაერობული მექანიზმებით, რის გამოც ისინი სწრაფად იღლებიან, მაგრამ გამოიმუშავებენ დიდ ძალასა და სიმძლავრეს.

➤  სწრაფი ბოჭკოების ქვეკატეგორიები

🔹 Type IIa – შერეული ტიპი

• მუშაობს როგორც ანაერობულ, ასევე ნაწილობრივ აერობულ რეჟიმში
• შედარებით გამძლეა დაღლის მიმართ
• აქტიურდება ინტენსიური, მაგრამ შედარებით ხანგრძლივი დატვირთვისას
  (მაგალითად: 400–1000 მეტრზე სირბილი)

🔹 Type IIx – ფეთქებადი ბოჭკოები

• ყველაზე სწრაფი და ძლიერი ბოჭკოები
• მუშაობენ თითქმის სრულად ანაერობულად
• სწრაფად იღლებიან
• აქტიურდება ხანმოკლე და მაქსიმალური ძალისხმევისას
  (მაგალითად: 100 მეტრზე სპრინტი, მძიმე წონის აწევა)

➤  კუნთოვანი ბოჭკოების ჩართვის პრინციპი

ბოჭკოების აქტივაცია რეგულირდება ცენტრალური ნერვული სისტემის მიერ და ემორჩილება ე.წ. ზომის პრინციპს:

1. დაბალი ინტენსივობის დროს აქტიურდება Type I ბოჭკოები
2. დატვირთვის ზრდასთან ერთად ერთვება Type IIa
3. მაქსიმალური ძალისხმევისას ერთვება Type IIx

➤  ბოჭკოების მაქსიმალური ჩართვა

მაქსიმალური დატვირთვის დროსაც კი ყველა ბოჭკო არ ერთვება მუშაობაში:

• გაუვარჯიშებელი ადამიანი: დაახლოებით 50–60%
• გამოცდილი ძალოსნები და ბოდიბილდერები: 80–90%

➤  ბოჭკოების პროცენტული თანაფარდობა

ბოჭკოების ტიპების პროცენტული თანაფარდობის მკაცრად დაფიქსირება მეცნიერულად ზუსტი არ არის, რადგან ეს მნიშვნელობები ინდივიდუალურია და დამოკიდებულია:

• ვარჯიშის გამოცდილებაზე
• ნერვულ ადაპტაციაზე
• კონკრეტულ კუნთზე

საშუალოდ ადამიანში:

• Type I – ~50–55%
• Type II – ~45–50%

თუმცა ეს მნიშვნელობები მნიშვნელოვნად განსხვავდება:

• კუნთების მიხედვით
• ინდივიდუალური გენეტიკის მიხედვით

მაგალითად:

• ზურგის და მუცლის ღრმა სტაბილიზატორი კუნთები მეტად მდიდარია ნელი ბოჭკოებით
• ფეთქებადი მოძრაობების კუნთებში მეტი სწრაფი ბოჭკოა

➤  გენეტიკა და ვარჯიში

კუნთოვანი ბოჭკოების საწყისი რაოდენობა დიდწილად გენეტიკურად არის განსაზღვრული და სრულად არ იცვლება.
თუმცა ვარჯიშის საშუალებით შესაძლებელია:

• Type IIx → Type IIa გარდაქმნა
• ბოჭკოების ფუნქციური თვისებების გაუმჯობესება
• ნერვული აქტივაციის ზრდა

ამით შესაძლებელია სპორტული შედეგების მნიშვნელოვნად გაუმჯობესება გენეტიკური ლიმიტების ფარგლებში.

📛 ავტორი: ირაკლი კენჭოშვილი / Tidanigym.ge

🚫 ნებართვის გარეშე კოპირება აკრძალულია.

✅ წყაროს მითითებით გაზიარება მისაღებია