ატფ და ბოდიბილდინგი

➤ როგორ იღებს კუნთი ენერგიას

ენერგიის მისაღებად ადამიანის ორგანიზმს სჭირდება ორგანული ნივთიერებები, რომლებიც მიიღება საკვებიდან. ცილები, ცხიმები და ნახშირწყლები სიცოცხლის საფუძველია — მათ გარეშე ენერგიის გამომუშავება შეუძლებელია.
(მცენარეები განსხვავდებიან: ისინი მზის ენერგიას იყენებენ და ორგანულ ნივთიერებებს თავად სინთეზირებენ).

ორგანული ნივთიერებების შესაქმნელად ბუნებაში უკვე დახარჯულია დიდი რაოდენობით ენერგია. როდესაც ადამიანი ამ ნივთიერებებს შლის, სწორედ ამ დაგროვილ ენერგიას იყენებს საკუთარი საჭიროებისთვის.

➤ როგორ მივიღებთ ენერგიას საკვებიდან

ენერგიის მიღება იწყება მონელებით, თუმცა ამ ეტაპზე ენერგია არ გამომუშავდება. მონელების მიზანია საკვების დაშლა იმ ფორმამდე, რომ ის სისხლში მოხვდეს და უჯრედებმა გამოიყენონ:

• ნახშირწყლები → გლუკოზა, ფრუქტოზა, გალაქტოზა
• ცხიმები → ცხიმოვანი მჟავები და გლიცერინი
• ცილები → ამინომჟავები

ამის შემდეგ იწყება ენერგიის მიღების რეალური ეტაპი — უჯრედული სუნთქვა.

➤ უჯრედული სუნთქვა — ენერგიის მიღების ბოლო ეტაპი

უჯრედებში, ჟანგბადის მონაწილეობით, საკვები ნივთიერებები იჟანგება. საბოლოოდ მიიღება:

• ნახშირორჟანგი (გამოიდევნება სუნთქვით)
• წყალი (შარდითა და ოფლით)
• ენერგია

ენერგიის ნაწილი გარდაიქმნება სითბოდ, ხოლო ნაწილი ინახება ატფ-ის სახით.

კუნთის მუშაობისას ენერგიის გარდაქმნა ქიმიური ფორმიდან მექანიკურ ფორმაში არასრულყოფილია — ენერგიის დაახლოებით 40–50% იკარგება სითბოდ.

➤ რა არის ატფ?

ატფ (ადენოზინტრიფოსფატი) არის უჯრედის უნივერსალური ენერგიის წყარო.

ატფ შედგება:

• ადენინისგან
• რიბოზისგან
• სამი ფოსფატის ჯგუფისგან

მისი სინთეზი ძირითადად მიმდინარეობს მიტოქონდრიებში.
ატფ-ის დაშლისას გამოიყოფა ენერგია, რომელიც უზრუნველყოფს:

• კუნთის შეკუმშვას
• ნერვული იმპულსის გადაცემას
• ცილების სინთეზს
• იონური ბალანსის შენარჩუნებას

ატფ-ის ჰიდროლიზი:

ATP + H₂O → ADP + Pi + ენერგია

ერთი ფოსფატის მოცილებისას გამოიყოფა დაახლოებით 30–32 კჯ ენერგია (ფიზიოლოგიურ პირობებში).

➤ რატომ ვერ ინახავს ორგანიზმი ატფ-ს?

ატფ არ ინახება მარაგად. მისი სიცოცხლის ხანგრძლივობა საშუალოდ 1–2 წამია.
ამიტომ ორგანიზმი იძულებულია მუდმივად:

• დაშალოს ატფ
• ისევ წარმოქმნას ატფ

ატფ-ის წარმოების სიჩქარე თითქმის ყოველთვის უდრის მის მოხმარებას.

➤ ანაბოლიზმი და კატაბოლიზმი

• კატაბოლიზმი (დისიმილაცია) — ნივთიერებების დაშლა ენერგიის მისაღებად
  • გლიკოლიზი
  • ცხიმოვანი მჟავების ჟანგვა
• ანაბოლიზმი (ასიმილაცია) — ენერგიის ხარჯვა ახალი ნივთიერებების შესაქმნელად
  • ცილების სინთეზი
  • გლიკოგენის დაგროვება

➤ ანაერობული გლიკოლიზი (ჟანგბადის გარეშე)

გლიკოლიზი მიმდინარეობს ციტოპლაზმაში და ჟანგბადი არ სჭირდება.

გლუკოზის ერთი მოლეკულიდან მიიღება:

• 2 ატფ
• 2 პირუვატი

თუ ჟანგბადი არ არის საკმარისი, პირუვატი გარდაიქმნება ლაქტატად (რძემჟავა არ არის უშუალო ტკივილის მიზეზი — იგი მხოლოდ მჟავიანობას ზრდის).

🔹ანაერობული გლიკოლიზი გამოიყენება:

• სპრინტის დროს
• მძიმე სეტებისას
• მაღალი ინტენსივობის ვარჯიშში

➤ აერობული ენერგიის წარმოება

ჟანგბადის არსებობისას პირუვატი შედის მიტოქონდრიაში, სადაც მიმდინარეობს:

• კრებსის ციკლი
• ელექტრონების სატრანსპორტო ჯაჭვი

საბოლოოდ მიიღება:

• CO₂
• H₂O
• დაახლოებით 30–34 ატფ (გლუკოზის ერთ მოლეკულაზე)

ატფ სინთეზირდება ატფ-სინთეტაზის მეშვეობით, რომელიც მუშაობს წყალბადის იონების გრადიენტის ხარჯზე — ტურბინის პრინციპით.

➤ ენერგეტიკული სისტემები ვარჯიშში

1️⃣ ფოსფაგენური სისტემა (0–10 წმ.)

• იყენებს ატფ-სა და კრეატინფოსფატს
• მაქსიმალური ძალა და სიჩქარე
• მაგალითი: 100 მ სპრინტი, 1RM აწევა

2️⃣ ანაერობული გლიკოლიზი (10–90 წმ.)

• ენერგია გლუკოზიდან
• ლაქტატის დაგროვება
• მაგალითი: 400 მ სირბილი, ინტენსიური სეტები

3️⃣ აერობული სისტემა (2 წთ-ზე მეტი)

• ენერგია ნახშირწყლებიდან, ცხიმებიდან
• ცილები გამოიყენება მხოლოდ ხანგრძლივი დეფიციტისას
• გამძლეობა საათების განმავლობაში

✅ დასკვნა

ბოდიბილდინგში და ფიტნესში პროგრესი დამოკიდებულია იმაზე, რამდენად ეფექტურად შეუძლია ორგანიზმს ატფ-ის წარმოება და აღდგენა.

სწორი კვება, დასვენება და ვარჯიშის დაგეგმვა პირდაპირ გავლენას ახდენს:

• ძალაზე
• გამძლეობაზე
• კუნთის ზრდაზე

ატფ — ეს არის ენერგიის ის ვალუტა, რომლის გარეშე კუნთი უბრალოდ ვერ იარსებებს.

📛 ავტორი: ირაკლი კენჭოშვილი / Tidanigym.ge

🚫 ნებართვის გარეშე კოპირება აკრძალულია.

✅ წყაროს მითითებით გაზიარება მისაღებია