რა არის ქოლესტერინი და მავნებელია თუ არა ის?

ქოლესტერინი არის სტეროლური ლიპიდი, რომელიც აუცილებელია ადამიანის ორგანიზმის სიცოცხლისთვის. ის არ არის „მტერი“ — პრობლემები იწყება მაშინ, როცა ირღვევა მისი ბალანსი და მეტაბოლიზმი.

ორგანიზმში არსებული ქოლესტერინის დაახლოებით 70–80% სინთეზდება შინაგანად (ძირითადად ღვიძლში), ხოლო 20–30% მოდის საკვებიდან. ქოლესტერინს შეიცავს მხოლოდ ცხოველური წარმოშობის პროდუქტები; მცენარეული ცხიმები ქოლესტერინს არ შეიცავს.

➤ ქოლესტერინის როლი ორგანიზმში

ქოლესტერინი აუცილებელია:

• უჯრედის მემბრანის სტრუქტურისთვის
• სტეროიდული ჰორმონების (ტესტოსტერონი, ესტროგენები, კორტიზოლი, ალდოსტერონი) სინთეზისთვის
• ნაღვლის წარმოქმნისთვის და ცხიმების მონელებისთვის
• ვიტამინი D-ის სინთეზისთვის
• ნერვული სისტემის (მიელინის გარსი) ფუნქციონირებისთვის
• ჩვილებში — ტვინის განვითარებისათვის (დედის რძე მდიდარია ქოლესტერინით)

➤ როგორ გადაადგილდება ქოლესტერინი სისხლში?

ქოლესტერინი წყალში არ იხსნება, ამიტომ სისხლში გადაადგილდება ლიპოპროტეიდების დახმარებით.

ძირითადი ტიპები:

🔹 დაბალი სიმკვრივის ლიპოპროტეიდები (LDL / დსლ)

• მიაქვს ქოლესტერინი ღვიძლიდან ქსოვილებისკენ
• ჭარბი რაოდენობით და განსაკუთრებით დაჟანგული ფორმით ზრდის ათეროსკლეროზის რისკს

🔹 მაღალი სიმკვრივის ლიპოპროტეიდები (HDL / მსლ)

• აბრუნებს ზედმეტ ქოლესტერინს ღვიძლში
• იცავს სისხლძარღვებს
• მონაწილეობს ათეროსკლეროზული ფოლაქების შემცირებაში

➡️ ამიტომ საუბარია არა „კარგ და ცუდ ქოლესტერინზე“, არამედ ტრანსპორტირების სისტემაზე.

➤ ქოლესტერინი და ათეროსკლეროზი — რა ვიცით დღეს?

ათეროსკლეროზი არის ქრონიკული ანთებითი პროცესი, რომელიც იწყება სისხლძარღვების შიდა შრის (ენდოთელიუმის) დაზიანებით.

დაზიანებას იწვევს:

• მოწევა
• მაღალი არტერიული წნევა
• დიაბეტი
• ქრონიკული ანთება
• უმოძრაო ცხოვრება
• ოქსიდაციური სტრესი

დაზიანებულ ადგილზე გროვდება დაჟანგული LDL, რასაც მოჰყვება:

• იმუნური უჯრედების ჩართვა
• ფოლაქის წარმოქმნა
• სისხლძარღვის შევიწროება
• თრომბის რისკი

📌 მაღალი LDL არის რისკფაქტორი, მაგრამ არა ერთადერთი მიზეზი.

➤ საკვები ქოლესტერინი — მითი თუ რეალობა?

საკვებიდან მიღებული ქოლესტერინი:

• უმრავლეს ადამიანში მცირე გავლენას ახდენს სისხლის საერთო ქოლესტერინზე
• თუმცა არსებობს ჰიპერ-რესპონდერები, ვისაც საკვები ქოლესტერინი რეალურად უზრდის LDL-ს

➡️ ამიტომ უნივერსალური აკრძალვა არასწორია, მაგრამ ინდივიდუალური მიდგომა აუცილებელია.

➤ ცხიმი, ნაღველი და HDL

ცხიმის სრულად გამორიცხვა:

• ამცირებს ნაღვლის გამოყოფას
• არღვევს ცხიმში ხსნადი ვიტამინების (A, D, E, K) ათვისებას
• ხშირად ამცირებს HDL-ს

მაგრამ ❗ ზედმეტი ნაჯერი ცხიმიც შეიძლება ზრდიდეს LDL-ს.
მნიშვნელოვანია ცხიმის ხარისხი, არა მხოლოდ რაოდენობა.

➤ ფიზიკური აქტივობა და კვება

HDL-ის ზრდას ხელს უწყობს:

• რეგულარული ვარჯიში
• საკმარისი ცილის მიღება
• ხარისხიანი ცხიმები
• მოწევაზე უარის თქმა

ცილა აუცილებელია ლიპოპროტეიდების სტრუქტურისთვის, თუმცა LDL მხოლოდ „ცილის ნაკლებობით“ არ იზრდება — ეს პროცესები კომპლექსურია.

➤ როგორ ხდება ქოლესტერინის მკურნალობა დღეს?

თანამედროვე მედიცინა იყენებს:

• ცხოვრების წესის კორექციას
• კვების ბალანსს
• საჭიროების შემთხვევაში — მედიკამენტებს

⚠️ ქოლესტერინის დამწევ პრეპარატებს აქვს გვერდითი ეფექტები, მაგრამ მაღალი რისკის პაციენტებში მათი სარგებელი აღემატება რისკს.

✅ დასკვნა

ქოლესტერინი:

• არ არის მტერი
• არ არის ერთადერთი მიზეზი გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების
• საჭიროებს ბალანსს და ინდივიდუალურ შეფასებას

ჯანმრთელი სისხლძარღვებისთვის საჭიროა:

• მოძრაობა
• კვების ხარისხი
• ანთების კონტროლი
• სტრესის მართვა

კვერცხი, ნატურალური კარაქი და ცხოველური ცხიმები ზომიერად მიღებისას, ჯანსაღი ცხოვრების ფონზე, უმეტეს შემთხვევაში არ იწვევს ქოლესტერინის პათოლოგიურ მატებას.

📛 ავტორი: ირაკლი კენჭოშვილი / Tidanigym.ge

🚫 ნებართვის გარეშე კოპირება აკრძალულია.

✅ წყაროს მითითებით გაზიარება მისაღებია