ელექტროლიტები – რა არის და რატომ არის მათი ბალანსი სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი?

➤ რა არის ელექტროლიტები?

ელექტროლიტები არის მინერალები, რომლებიც სხეულის სითხეებში გახსნისას იშლებიან დადებით და უარყოფით იონებად და ატარებენ ელექტრულ მუხტს.

ისინი არსებობენ სისხლში, ლიმფაში, უჯრედშიდა და უჯრედგარე სითხეებში და აუცილებელია ორგანიზმის ნორმალური ფუნქციონირებისთვის.

ელექტროლიტები უჯრედის შიგნით და გარეთ განსხვავებული კონცენტრაციითაა განაწილებული. ეს განსხვავება ქმნის ე.წ. ელექტროქიმიურ გრადიენტს, რომელიც აუცილებელია:

• ნერვული იმპულსების გადასაცემად
• კუნთების შეკუმშვისთვის
• გულის რიტმის შესანარჩუნებლად
• უჯრედის მემბრანული პოტენციალის შესანარჩუნებლად

➤ ძირითადი ელექტროლიტები ორგანიზმში

ორგანიზმისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი ელექტროლიტებია:

• ნატრიუმი (Na⁺)
• კალიუმი (K⁺)
• კალციუმი (Ca²⁺)
• მაგნიუმი (Mg²⁺)
• ქლორი (Cl⁻)
• ფოსფატი (PO₄³⁻)
• ბიკარბონატი (HCO₃⁻)

მათ ორგანიზმი იღებს საკვებისა და სითხის საშუალებით, ხოლო მათი ბალანსი რეგულირდება ჰორმონების და განსაკუთრებით თირკმლების მიერ.

➤ ელექტროლიტების ძირითადი ფუნქციები

✔ არეგულირებენ სხეულში წყლის ბალანსს
✔ უზრუნველყოფენ ნერვული იმპულსების გადაცემას
✔ მონაწილეობენ კუნთებისა და გულის შეკუმშვაში
✔ არეგულირებენ სისხლის მჟავა-ტუტოვან ბალანსს (pH)
✔ მონაწილეობენ ფერმენტულ და მეტაბოლურ პროცესებში
✔ ხელს უწყობენ საკვები ნივთიერებების ტრანსპორტირებას უჯრედში

თუ ელექტროლიტური ბალანსი ირღვევა, შესაძლოა დაზიანდეს:

• გულის ფუნქცია
• კუნთების მუშაობა
• ნერვული სისტემა
• ტვინის ფუნქციონირება

➤ რა იწვევს ელექტროლიტურ დისბალანსს?

ორგანიზმი ყოველდღიურად კარგავს წყალსა და ელექტროლიტებს. მათი კონცენტრაციის კონტროლი ხდება თირკმელებისა და ჰორმონების საშუალებით (მაგალითად ალდოსტერონი და ანტიდიურეზული ჰორმონი).

დისბალანსის მიზეზები შეიძლება იყოს:

• ძლიერი ოფლიანობა
• ინტენსიური ფიზიკური დატვირთვა
• ღებინება
• დიარეა
• დამწვრობა
• დეჰიდრატაცია
• თირკმლის ან ღვიძლის დაავადებები
• ზოგიერთი მედიკამენტი (მაგ. დიურეტიკები)

ელექტროლიტები სხეულს ტოვებენ ძირითადად შარდის, ოფლისა და კუჭ-ნაწლავის გზით.

➤ ელექტროლიტური დისბალანსის სიმპტომები

სიმპტომები დამოკიდებულია იმაზე, რომელი ელექტროლიტია დარღვეული, თუმცა შესაძლოა გამოვლინდეს:

• გულის რიტმის დარღვევა
• გულისცემის აჩქარება
• კუნთების სისუსტე ან კრუნჩხვები
• დაღლილობა
• დაბნეულობა
• თავის ტკივილი
• გულისრევა
• ღებინება
• დიარეა ან შეკრულობა

მძიმე შემთხვევებში შესაძლებელია გონების დაკარგვა ან სიცოცხლისათვის საშიში არითმიები.

➤ დისბალანსის ტიპები

ელექტროლიტური დარღვევა შეიძლება იყოს:

• ჰიპო – ელექტროლიტის დაქვეითებული დონე (მაგ. ჰიპონატრიემია, ჰიპოკალიემია)
• ჰიპერ – ელექტროლიტის მომატებული დონე (მაგ. ჰიპერნატრიემია, ჰიპერკალიემია)

✅ დასკვნა

ელექტროლიტები წარმოადგენს ორგანიზმის ელექტრულ და ბიოქიმიურ საფუძველს. მათი ბალანსი აუცილებელია გულის, კუნთების, ნერვული სისტემისა და მეტაბოლიზმის გამართული ფუნქციონირებისთვის.

სწორი ჰიდრატაცია, დაბალანსებული კვება და ჯანმრთელი თირკმლის ფუნქცია არის მთავარი ფაქტორები ელექტროლიტური ბალანსის შესანარჩუნებლად.

მომდევნო სტატიებში დეტალურად განვიხილავთ თითოეულ ელექტროლიტს ცალ-ცალკე.

📛 ავტორი: ირაკლი კენჭოშვილი / Tidanigym.ge

🚫 ნებართვის გარეშე კოპირება აკრძალულია.

✅ წყაროს მითითებით გაზიარება მისაღებია