გინეკომასტია — მიზეზები, დიაგნოსტიკა და მკურნალობა

➤ რა არის გინეკომასტია?

გინეკომასტია არის მამაკაცის სარძევე ჯირკვლის ჯირკვლოვანი ქსოვილის კეთილთვისებიანი გადიდება. შედეგად, მკერდის არე იზრდება და ზოგჯერ ემსგავსება ქალის მკერდს. ეს მდგომარეობა ხშირად იწვევს ესთეტიკურ და ფსიქოლოგიურ დისკომფორტს.

🔹 მნიშვნელოვანია განსხვავება:

• ჭეშმარიტი გინეკომასტია — ჯირკვლოვანი ქსოვილის ზრდა
• ფსევდოგინეკომასტია — ცხიმოვანი ქსოვილის დაგროვება (ხშირად სიმსუქნის ფონზე)
• შერეული ფორმა — ორივე კომპონენტის არსებობა

➤ გავრცელება და ასაკობრივი ფორმები

გინეკომასტია ხშირია ცხოვრების სხვადასხვა ეტაპზე:

• ახალშობილებში — დედის ჰორმონების ზემოქმედებით; ჩვეულებრივ ქრება რამდენიმე კვირაში
• მოზარდებში (12–15 წელი) — ე.წ. პუბერტატული გინეკომასტია; გვხვდება დაახლოებით 30–60%-ში და უმეტესად ქრება 6–24 თვეში
• ხანდაზმულებში (50+ წელი) — ტესტოსტერონის ბუნებრივი შემცირების ფონზე

პუბერტატულ პერიოდში მიზეზი არის ტესტოსტერონისა და ესტროგენის დროებითი დისბალანსი და არა უბრალოდ ტესტოსტერონის მატება, როგორც ხშირად მცდარად მიიჩნევა.

➤ სიმპტომები

• მკერდის არეში სიმკვრივე ან მრგვალი გამაგრებული კვანძი ძუძუს თავის ქვეშ
• ზომის ზრდა (ხშირად 2–4 სმ)
• მგრძნობელობა ან ტკივილი
• იშვიათად — გამონადენი ძუძუს თავიდან (საჭიროებს დაუყოვნებლივ შეფასებას)

➤ ძირითადი მიზეზები

გინეკომასტია ვითარდება მაშინ, როდესაც ორგანიზმში ირღვევა ანდროგენებისა (ტესტოსტერონი) და ესტროგენების ბალანსი.

🔹 ჰორმონალური მიზეზები

• ტესტოსტერონის შემცირება
• ესტროგენების მატება
• არომატიზაცია — ცხიმოვან ქსოვილში ტესტოსტერონის ესტროგენად გარდაქმნა

🔹 მედიკამენტები

• ანაბოლური სტეროიდები
• პროსტატის სამკურნალო ჰორმონული პრეპარატები
• ზოგიერთი ანტიდეპრესანტი, ანტიფსიქოტიკი, სპირონოლაქტონი და სხვ.

🔹 დაავადებები

• სათესლე ჯირკვლის სიმსივნე
• თირკმელზედა ჯირკვლის პათოლოგიები
• ღვიძლის ქრონიკული დაავადება (ციროზი)
• თირკმლის უკმარისობა
• ჰიპერთირეოზი
• სიმსუქნე

დაახლოებით 20–25% შემთხვევაში მიზეზი უცნობი რჩება (იდიოპათიური ფორმა).

➤ გინეკომასტია და სიმსუქნე

სიმსუქნე ზრდის არომატაზას აქტივობას, რაც იწვევს ტესტოსტერონის უფრო აქტიურ გარდაქმნას ესტროგენად.

თუმცა მნიშვნელოვანია:

• სიმსუქნე ხშირად იწვევს ფსევდოგინეკომასტიას
• მაგრამ შეიძლება გაამწვავოს ჭეშმარიტი ფორმაც

➤ დიაგნოსტიკა

დიაგნოზი ისმება:

• ფიზიკური გასინჯვით
• ჰორმონული ანალიზებით (ტესტოსტერონი, ესტრადიოლი, პროლაქტინი, LH, FSH)
• საჭიროების შემთხვევაში — ულტრაბგერითი კვლევა

მამაკაცის მკერდის კიბო იშვიათია, მაგრამ ერთმხრივი, მყარი და უმტკივნეულო წარმონაქმნი საჭიროებს ონკოლოგიურ გამოკვლევას.

➤ მკურნალობა

1️⃣ დაკვირვება

პუბერტატულ ფორმაში ხშირად მკურნალობა საჭირო არ არის.

2️⃣ მიზეზის აღმოფხვრა

• მედიკამენტის შეწყვეტა
• ძირითადი დაავადების მკურნალობა
• წონის დაკლება

3️⃣ მედიკამენტოზური მკურნალობა

გამოიყენება შერჩეულ შემთხვევებში ექიმის დანიშნულებით:

• ტამოქსიფენი (ესტროგენული რეცეპტორების ბლოკატორი)
• არომატაზას ინჰიბიტორები — სპეციფიკურ სიტუაციებში

⚠️ თვითნებური ჰორმონალური მკურნალობა დაუშვებელია.

4️⃣ ქირურგიული მკურნალობა

გამოიყენება:

• ფიბროზული, ხანგრძლივი ფორმების დროს
• გამოხატული ესთეტიკური დეფორმაციის შემთხვევაში

ოპერაცია მოიცავს ჯირკვლოვანი ქსოვილის ამოკვეთას ± ლიპოსაქციას. სრული აღდგენა ჩვეულებრივ 4–6 კვირაში ხდება.

➤ ბუნებრივი მიდგომები — რა არის რეალურად ეფექტური?

მნიშვნელოვანია განვასხვავოთ ფაქტები მითებისგან:

✔️ წონის ნორმალიზაცია
✔️ ალკოჰოლის შეზღუდვა
✔️ სტეროიდების არგამოყენება
✔️ სრულფასოვანი კვება

❌ ყავის სრული აკრძალვა მეცნიერულად დასაბუთებული არ არის
❌ სოიოს პროდუქტები ჩვეულებრივი რაოდენობით არ იწვევს გინეკომასტიას
❌ პლასტმასის ჭურჭლის გამოყენება პირდაპირ არ იწვევს ჰორმონალურ დისბალანსს
❌ „ფიტოესტროგენებით“ გინეკომასტიის მკურნალობა დადასტურებული მეთოდი არ არის

ესტროგენების “გამოდევნა” უჯრედისით შესაძლებელია მხოლოდ ირიბად — ნაწლავში მათი რეაბსორბციის შემცირებით, მაგრამ ეს არ წარმოადგენს დამოუკიდებელ მკურნალობას.

➤ გინეკომასტია და ბოდიბილდინგი

ბოდიბილდინგი თავისთავად არ იწვევს გინეკომასტიას.

🔹 მთავარი რისკფაქტორია:

• არომატიზებადი ანაბოლური სტეროიდები (ტესტოსტერონი, მეტანდროსტენოლონი და სხვ.)

სტეროიდების გამოყენებისას პროფილაქტიკა და მკურნალობა უნდა ხდებოდეს მხოლოდ ექიმის კონტროლით.

🔹 არასწორი დოზირება ზრდის:

• გინეკომასტიის
• ჰორმონალური დისბალანსის
• უნაყოფობის
• ღვიძლის დაზიანების რისკს

➤ გართულებები

გინეკომასტია თავისთავად კეთილთვისებიანია.
მამაკაცის მკერდის კიბოში გარდაქმნა იშვიათია და პირდაპირი კავშირი დადასტურებული არ არის, თუმცა საეჭვო წარმონაქმნი საჭიროებს შეფასებას.

✅ დასკვნა

გინეკომასტია არის ჰორმონული დისბალანსის შედეგი და ხშირ შემთხვევაში ფიზიოლოგიურია (მოზარდებში და ხანდაზმულებში).

მისი მართვა მოიცავს:

• მიზეზის დადგენას
• ჰორმონულ შეფასებას
• ცხოვრების წესის კორექციას
• საჭიროების შემთხვევაში მედიკამენტოზურ ან ქირურგიულ ჩარევას

თვითმკურნალობა, განსაკუთრებით ჰორმონალური პრეპარატებით, რეკომენდირებული არ არის.

📛 ავტორი: ირაკლი კენჭოშვილი / Tidanigym.ge

🚫 ნებართვის გარეშე კოპირება აკრძალულია.

✅ წყაროს მითითებით გაზიარება მისაღებია