რა არის მოტივაცია? (პირველი ნაწილი)

მოტივაცია არის ერთ-ერთი მთავარი ფსიქოლოგიური ფაქტორი, რომელიც განსაზღვრავს, დავიწყებთ თუ არა მოქმედებას და რამდენად დიდხანს შევინარჩუნებთ მას. განსაკუთრებით წონის კლების პროცესში, მოტივაცია ხშირად გადამწყვეტ როლს თამაშობს.

ყოველდღიურად უამრავი ადამიანი იწყებს გახდომას, მაგრამ ბევრი მათგანი მიზანს ვერ აღწევს. ამის მიზეზი ყოველთვის „ნებისყოფის არქონა“ არ არის — ხშირად პრობლემა უფრო ღრმაა და უკავშირდება მოტივაციის ტიპს, სტრუქტურასა და ბიოლოგიურ საფუძვლებს.

➤ რა არის მოტივაცია?

მოტივაცია არის შინაგანი ან გარეგანი ძალა, რომელიც გვიბიძგებს მიზანმიმართული ქცევისკენ. ფსიქოლოგიაში ის განიხილება როგორც პროცესი, რომელიც ააქტიურებს, მიმართავს და ინარჩუნებს ქცევას გარკვეული მიზნისკენ.

მოტივაცია:

• იწყებს მოქმედებას
• აძლევს მიმართულებას
• ეხმარება დაძლიოთ სირთულეები
• ინარჩუნებს ძალისხმევას დროთა განმავლობაში

მხოლოდ სურვილი საკმარისი არ არის. მნიშვნელოვანია, სურვილი გადაიქცეს მიზნად, ხოლო მიზანი — კონკრეტულ გეგმად.

➤ რატომ ვკარგავთ მოტივაციას გახდომისას?

ხშირად ადამიანი იწყებს გახდომას ემოციური იმპულსით — უკმაყოფილებით, სირცხვილის განცდით, გაბრაზებით საკუთარ თავზე ან შიშით, რომ ვერ მიაღწევს სასურველ ფორმას. ასეთი სტარტი ენერგიულია, მაგრამ მოკლევადიანი.

თუ მოტივაცია ეფუძნება მხოლოდ უარყოფით ემოციებს, ის დროთა განმავლობაში სუსტდება. სწორედ ამიტომ ბევრი ადამიანი შუა გზაზე წყვეტს პროცესს.

➤ შინაგანი და გარეგანი მოტივაცია

თანამედროვე ფსიქოლოგიაში მოტივაცია ორ ძირითად ტიპად იყოფა:

🔹 1. გარეგანი მოტივაცია

გარეგანი მოტივაცია წარმოიქმნება მაშინ, როდესაც ქცევა განპირობებულია:

• ჯილდოს მიღების სურვილით
• დასჯის შიშით
• სოციალური აღიარებით
• სხვების მოლოდინით

მაგალითად:

• „თუ დავიკლებ, უკეთ გამოვიყურები.“
• „თუ არ ვივარჯიშებ, ჯანმრთელობა გამიუარესდება.“
• „თუ არ ჩავაბარებ გამოცდას, სამსახურს დავკარგავ.“

გარეგანი მოტივაცია ეფექტურია მოკლევადიან პერსპექტივაში, მაგრამ კვლევები აჩვენებს, რომ მისი ეფექტი ხშირად დროებითია. ჯილდოს მიღების შემდეგ მოტივაცია შეიძლება შემცირდეს.

🔹 2. შინაგანი მოტივაცია

შინაგანი მოტივაცია არის მაშინ, როდესაც ადამიანი მოქმედებს იმიტომ, რომ თავად პროცესი ან შედეგი მისთვის ღირებულია.

მაგალითად:

• ვვარჯიშობ, რადგან მსიამოვნებს ენერგიულობა
• ვიკვებები სწორად, რადგან მინდა ჯანმრთელი ვიყო
• ვიკლებ წონას, რადგან საკუთარ თავთან ჰარმონია მინდა

შინაგანი მოტივაცია უფრო სტაბილური და გრძელვადიანია. ის ნაკლებად დამოკიდებულია გარეგან შეფასებაზე და უფრო დაკავშირებულია პირად ღირებულებებთან.

➤ არის თუ არა „ტკივილით მოტივაცია“ ეფექტური?

ხშირად წონის კლების დასაწყისი ეფუძნება უკმაყოფილებას — სხეულით, ჯანმრთელობით, ცხოვრების ხარისხით. ეს შეიძლება გახდეს საწყისი ბიძგი, მაგრამ თუ პროცესი მხოლოდ „ტკივილის თავიდან აცილებაზეა“ დაფუძნებული, მოტივაცია მალე ქრება.

მაგალითად, თუ ადამიანს 60 კგ აქვს დასაკლები და 20 კგ დაიკლო, მიღებული ქება შეიძლება დროებით ამაღლებდეს მოტივაციას, მაგრამ თუ ღრმა, პირადი მიზანი არ არის ჩამოყალიბებული, პროცესი ხშირად ჩერდება.

მხოლოდ ციფრი (-20 კგ) მიზანი არ არის.

მიზანი უნდა მოიცავდეს:

• კონკრეტულ ვადას
• ქცევით სტრატეგიას
• ჯანმრთელობის ან ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესების ხედვას

➤ მოტივაცია და დოფამინი

მოტივაცია მხოლოდ ფსიქოლოგიური ფენომენი არ არის — მას ბიოლოგიური საფუძვლებიც აქვს.

მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ნეირომედიატორი დოფამინი, რომელიც მონაწილეობს ტვინის „ჯილდოს სისტემაში“.

ის აქტიურდება მაშინ, როდესაც:

• ველით სასურველ შედეგს
• ვაღწევთ მცირე წარმატებას
• ვიღებთ პოზიტიურ გამოცდილებას

დოფამინის სისტემა უკავშირდება ტვინის ისეთ უბნებს, როგორიცაა:

• შავი ნივთიერება
• ვენტრალური ტეგმენტური არე

❗ მნიშვნელოვანია აღვნიშნოთ: დოფამინი არ არის უბრალოდ „სიამოვნების ჰორმონი“. ის უფრო მეტად დაკავშირებულია მოლოდინთან, მოტივაციასთან და მიზნისკენ სწრაფვასთან.

თუ ადამიანი მუდმივად იღებს სწრაფ, ძლიერ სტიმულებს (ტკბილეული, სოციალური ქსელები, აზარტული ქცევები), ტვინის ჯილდოს სისტემა შეიძლება გადაიტვირთოს, რის შედეგადაც გრძელვადიანი მიზნები ნაკლებად მიმზიდველი ხდება.

➤ როგორ გავაძლიეროთ მოტივაცია?

🔹 1. „მარტივიდან რთულამდე“ პრინციპი

პატარა, რეალისტური მიზნების მიღწევა ზრდის დოფამინურ რეაქციას და აძლიერებს თვითეფექტურობის განცდას.

მაგალითად:

• პირველი მიზანი — კვირაში 3 ვარჯიში
• შემდეგ — კვების სტაბილიზაცია
• შემდეგ — კონკრეტული წონის ეტაპობრივი კლება

🔹 2. ცხოვრების წესის მოწესრიგება

მოტივაციაზე გავლენას ახდენს:

• ძილის ხარისხი
• ქრონიკული სტრესი
• ჰორმონალური ბალანსი
• ფიზიკური აქტივობა

🔹 3. კვება

დოფამინის სინთეზში მონაწილეობს ამინომჟავა ტიროზინი, რომელიც მიიღება ცილოვანი პროდუქტებიდან (ხორცი, თევზი, კვერცხი, პარკოსნები). თუმცა მხოლოდ კონკრეტული საკვები ვერ „გაზრდის“ მოტივაციას — მნიშვნელოვანია საერთო ჯანმრთელი ცხოვრების წესი.

➤ რატომ ჩნდება „უკუსვლა“ (ატკატი)?

წონის კლების შემდეგ ხშირად ხდება წონის დაბრუნება, ზოგჯერ უფრო მეტი რაოდენობითაც.

ეს ფენომენი დაკავშირებულია:

• მეტაბოლურ ადაპტაციასთან
• ჰორმონალურ ცვლილებებთან
• ფსიქოლოგიურ დაღლილობასთან
• არასწორად ჩამოყალიბებულ მოტივაციასთან

თუ პროცესი მხოლოდ გარეგან მოტივაციაზე იყო აგებული, მისი შენარჩუნება რთულდება.

✅ დასკვნა

მოტივაცია არ არის მხოლოდ „ძლიერი სურვილი“.
ის არის ფსიქოლოგიური და ნეირობიოლოგიური პროცესი, რომელიც საჭიროებს:

• სწორად ჩამოყალიბებულ მიზანს
• ეტაპობრივ პროგრესს
• შინაგან ღირებულებებზე დაფუძნებულ მიდგომას
• ცხოვრების წესის სტაბილიზაციას

გახდომის პროცესში გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს არა მხოლოდ იმას, რამდენად ძლიერად გსურთ ცვლილება, არამედ იმასაც — რამდენად გააზრებული და შინაგანად მოტივირებული ხართ.

📛 ავტორი: ირაკლი კენჭოშვილი / Tidanigym.ge

🚫 ნებართვის გარეშე კოპირება აკრძალულია.

✅ წყაროს მითითებით გაზიარება მისაღებია