საიდან იღებენ ენერგიას კუნთები?

კუნთის შეკუმშვა შესაძლებელია მხოლოდ ერთ უშუალო ენერგიის წყაროზე — ადენოზინტრიფოსფატზე (ATP).

როდესაც კუნთი იღებს ნერვულ სიგნალს, მიოზინის ფერმენტული სისტემა (ATPase) შლის ATP-ს:
ATP → ADP + ფოსფატი + ენერგია

ამ პროცესში გამოყოფილი ენერგია გამოიყენება აქტინისა და მიოზინის ძაფების გადაადგილებისთვის — ანუ კუნთის შეკუმშვისთვის.

➤ რატომ არ ინახავს ორგანიზმი ბევრ ATP-ს?

ორგანიზმში ATP-ის მარაგი ძალიან მცირეა და მაქსიმუმ 1–2 წამს ჰყოფნის.

ეს არ არის იმიტომ, რომ ATP „მძიმეა“, არამედ იმიტომ, რომ მისი დიდი რაოდენობით შენახვა ენერგეტიკულად არაეკონომიურია.

სხეული საწვავის სახით ინახავს:

• გლუკოზას
• გლიკოგენს
• ცხიმოვან მჟავებს

ამიტომ ATP მუდმივად უნდა რესინთეზირდეს.

➤ ATP-ის რესინთეზის სამი ძირითადი სისტემა

ენერგიის გამომუშავება ხდება სამი სისტემის მეშვეობით. ისინი ერთდროულად მუშაობენ, თუმცა დატვირთვის ინტენსივობის მიხედვით ერთ-ერთი დომინირებს.

1️⃣ ფოსფაგენური სისტემა (ATP–კრეატინფოსფატი)

თუ ვიწყებთ მძიმე შტანგით ვარჯიშს:

• პირველი წამები გამოიყენება უკვე არსებული ATP
• შემდეგ აქტიურდება კრეატინფოსფატი (PCr)

კრეატინფოსფატი სწრაფად გადასცემს ფოსფატის ჯგუფს ADP-ს და აღადგენს ATP-ს.

✔ მუშაობს ჟანგბადის გარეშე
✔ რეაქცია ძალიან სწრაფია
✔ ეფექტურია 10–20 წამამდე

იდეალურია სპრინტისთვის, ძალისმიერი ერთეული გამეორებებისთვის, ფეთქებადი მოძრაობებისთვის.

2️⃣ ანაერობული გლიკოლიზი

თუ დატვირთვა გრძელდება და მაღალი ინტენსივობა ნარჩუნდება:

ორგანიზმი იწყებს გლუკოზისა და გლიკოგენის დაშლას ჟანგბადის გარეშე.

ერთი გლუკოზის მოლეკულიდან მიიღება:
✔ 2 ATP (სუფთა მოგება)
✔ წარმოიქმნება ლაქტატი

❗ მნიშვნელოვანია:
ლაქტატი თვითონ არ იწვევს კუნთის „წვას“. წვის შეგრძნება დაკავშირებულია H⁺ იონების დაგროვებასთან და pH-ის შემცირებასთან.

✔ მოქმედებს დაახლოებით 30 წმ – 2 წუთამდე
✔ შედარებით სწრაფი, მაგრამ არაეკონომიური სისტემა

ტიპური მაგალითი: 400–800 მ სირბილი, ხანგრძლივი სეტი 12–20 გამეორებით.

3️⃣ აერობული სისტემა (ოქსიდაციური ფოსფორილირება)

დაბალი და საშუალო ინტენსივობის დროს დომინირებს აერობული სისტემა.

პროცესი მიმდინარეობს მიტოქონდრიებში და საჭიროებს ჟანგბადს.

გლუკოზის სრული დაჟანგვა:

✔ დაახლოებით 30–32 ATP

ცხიმოვანი მჟავების დაჟანგვა (მაგ. პალმიტატი):

✔ დაახლოებით 100+ ATP

✔ ენერგიის წარმოება ნელია
✔ მაგრამ ძალიან ეკონომიურია
✔ შესაძლებელია საათობით მუშაობა

როცა გლიკოგენის მარაგი მცირდება, ორგანიზმი უფრო მეტად გადადის ცხიმის გამოყენებაზე.

➤ რა ხდება ინტენსივობის მატებისას?

• თუ ინტენსივობა იზრდება
• ჟანგბადის მიწოდება ვერ ასწრებს მოთხოვნას
• აერობული სისტემა ვერ უზრუნველყოფს საკმარის სიჩქარეს

ორგანიზმი გადადის ანაერობული ენერგიის წარმოებაზე.

❗ მნიშვნელოვანია:
ეს არ ნიშნავს, რომ ცხიმის წვა „წყდება“ — უბრალოდ მისი წილი მცირდება.

✅ ძირითადი დასკვნა

✔ კუნთი მუშაობს მხოლოდ ATP-ზე
✔ ATP-ის მარაგი მცირეა — საჭიროა მუდმივი რესინთეზი
✔ არსებობს 3 ენერგეტიკული სისტემა
✔ ისინი ერთდროულად მუშაობენ
✔ ინტენსივობა განსაზღვრავს, რომელი დომინირებს

📛 ავტორი: ირაკლი კენჭოშვილი / Tidanigym.ge

🚫 ნებართვის გარეშე კოპირება აკრძალულია.

✅ წყაროს მითითებით გაზიარება მისაღებია