სიმსუქნე – ქრონიკული ჰორმონალურ-მეტაბოლური დაავადება

სიმსუქნე დღეს აღიარებულია როგორც ქრონიკული, პროგრესირებადი მეტაბოლური დაავადება, რომელიც დაკავშირებულია ენერგიის ხანგრძლივ დისბალანსთან, ჰორმონალურ ცვლილებებთან და ანთებით პროცესებთან.

წარსულში სიმსუქნე მხოლოდ ზედმეტი ჭამისა და უმოძრაო ცხოვრების შედეგად მიიჩნეოდა. თანამედროვე მედიცინა გვაჩვენებს, რომ პრობლემა ბევრად კომპლექსურია.

მასში მონაწილეობს:

• ჰორმონები
• გენეტიკური ფაქტორები
• ძილის რეჟიმი
• სტრესი
• ასაკობრივი ცვლილებები
• ნაწლავის მიკრობიომი
• კვების ხარისხი

➤ სხეულის მასის ინდექსი (BMI) – საკმარისია თუ არა?

სხეულის მასის ინდექსი (სმი):

სმი = წონა (კგ) / სიმაღლე² (მეტრი)

BMI გამოიყენება პოპულაციური შეფასებისთვის, თუმცა აქვს შეზღუდვები:

• არ განასხვავებს კუნთსა და ცხიმს
• სპორტსმენებში შეიძლება ცრუ „ჭარბ წონას“ აჩვენებდეს
• არ აჩვენებს ცხიმის ლოკალიზაციას

ამიტომ თანამედროვე მიდგომა ითვალისწინებს:

• სხეულის ცხიმის პროცენტს
• წელის გარშემოწერილობას
• ვისცერული ცხიმის არსებობას

➤ ვისცერული ცხიმი – მთავარი რისკფაქტორი

ცხიმოვანი ქსოვილი მხოლოდ ენერგიის მარაგი არ არის — ის ენდოკრინული ორგანოა, რომელიც გამოყოფს ბიოლოგიურად აქტიურ ნივთიერებებს (ადიპოკინებს).

განსაკუთრებით საშიშია:

• ვისცერული ცხიმი — გროვდება შინაგან ორგანოებთან
• ასოცირდება:
  • არტერიულ ჰიპერტონიასთან
  • ტიპი 2 დიაბეტთან
  • ათეროსკლეროზთან
  • არალკოჰოლურ გაცხიმოვნებულ ღვიძლთან

წელის გარშემოწერილობა

• მამაკაცებში: >94 სმ – მომატებული რისკი
• ქალებში: >80 სმ – მომატებული რისკი

➤ ინსულინრეზისტენტობა – სიმსუქნის ცენტრალური მექანიზმი

ინსულინი გამომუშავდება პანკრეასში და არეგულირებს სისხლში გლუკოზის დონეს.

ქრონიკული კალორიული სიჭარბე და ვისცერული ცხიმი იწვევს:

• ინსულინის მუდმივ მატებას
• უჯრედების მგრძნობელობის დაქვეითებას (ინსულინრეზისტენტობა)

შედეგად:

• მატულობს სისხლში შაქარი
• იზრდება ტრიგლიცერიდები
• მცირდება HDL („კარგი“) ქოლესტერინი
• იზრდება არტერიული წნევა

❗ მნიშვნელოვანია

ინსულინრეზისტენტობა კარგად რეაგირებს:

• წონის 5–10% დაკლებაზე
• ძალისმიერ ვარჯიშზე
• ძილის მოწესრიგებაზე
• სტრესის შემცირებაზე

➤ კორტიზოლი და ქრონიკული სტრესი

კორტიზოლი — სტრესის ჰორმონი — მოკლევადიანად ზრდის ენერგიის ხელმისაწვდომობას.

მაგრამ ქრონიკული სტრესი იწვევს:

• მადის მატებას
• ტკბილზე მიდრეკილებას
• მუცლის ცხიმის დაგროვებას
• ძილის დარღვევას

სტრესის მართვა სიმსუქნის მკურნალობის აუცილებელი ნაწილია.

➤ ასაკი და ჰორმონები

ასაკთან ერთად მცირდება:

• ტესტოსტერონი
• ესტროგენი
• ზრდის ჰორმონი
• ფარისებრი ჯირკვლის აქტივობა

ეს ცვლილებები ამცირებს:

• კუნთოვან მასას
• ბაზისურ მეტაბოლიზმს

ამიტომ 40+ ასაკში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია:

• ძალისმიერი ვარჯიში
• ცილოვანი კვება
• საკმარისი ძილი

ჰორმონული ჩანაცვლებითი თერაპია გამოიყენება მხოლოდ ექიმის დანიშნულებით.

➤ ვიტამინი D

ვიტამინი D სინთეზირდება კანში მზის ზემოქმედებით და აქტიურდება ღვიძლსა და თირკმელში.

ის:

• მონაწილეობს კალციუმის ცვლაში
• გავლენას ახდენს იმუნურ სისტემაზე
• ასოცირდება ინსულინის მგრძნობელობასთან

ნორმა: 25(OH)D ≥ 30 ng/ml
დოზა ინდივიდუალურია და უნდა განისაზღვროს ანალიზის მიხედვით.

➤ ომეგა-3 ცხიმოვანი მჟავები

ომეგა-3 (EPA, DHA):

• ამცირებს ანთებას
• აუმჯობესებს ლიპიდურ პროფილს
• ხელს უწყობს გულ-სისხლძარღვთა ჯანმრთელობას

საშუალო რეკომენდაცია: 1000–2000 მგ EPA+DHA დღეში (ინდივიდუალურად).

➤ რკინა და B12

რკინის დეფიციტი იწვევს:

• დაღლილობას
• დაბალ ამტანობას
• ქოშინს

დიაგნოსტიკა ხდება:

• ფერიტინის
• ჰემოგლობინის
• CBC ანალიზით

B12 მნიშვნელოვანია ნერვული სისტემისა და სისხლის წარმოქმნისთვის. დეფიციტი ხშირია ვეგეტარიანელებში და კუჭ-ნაწლავის დარღვევების დროს.

➤ „მჟავიანობის“ თეორია

ორგანიზმის სისხლის PH მკაცრად რეგულირდება და საკვები ვერ ცვლის მას მნიშვნელოვანად.
„ტუტე დიეტა“ პირდაპირ არ წვავს ცხიმს.

ცხიმის წვა დამოკიდებულია:

• კალორიულ დეფიციტზე
• კუნთოვან მასაზე
• ჰორმონულ ბალანსზე
• ფიზიკურ აქტივობაზე

➤ როგორ ვმართოთ სიმსუქნე სწორად?

✔ კალორიული დეფიციტი
✔ მაღალი ცილა (1.6–2.2 გ/კგ)
✔ ძალისმიერი ვარჯიში 3–4× კვირაში
✔ 7–8 საათი ძილი
✔ სტრესის მართვა
✔ ლაბორატორიული კონტროლი საჭიროების შემთხვევაში

სიმსუქნე არ არის მხოლოდ ნებისყოფის პრობლემა.
ეს არის მეტაბოლური დაავადება, რომელიც საჭიროებს სისტემურ, მეცნიერულ და ინდივიდუალურ მიდგომას.

📛 ავტორი: ირაკლი კენჭოშვილი / Tidanigym.ge

🚫 ნებართვის გარეშე კოპირება აკრძალულია.

✅ წყაროს მითითებით გაზიარება მისაღებია