კუნთების დაგვიანებული ტკივილი (კრეპატურა)

კუნთების დაგვიანებული ტკივილი, რომელიც ცნობილია როგორც კრეპატურა (DOMS), წარმოადგენს კუნთოვანი სისტემის რეაქციას ინტენსიურ ან უჩვეულო ფიზიკურ დატვირთვაზე. იგი არ არის მწვავე ტრავმა, არამედ დროებითი ფიზიოლოგიური მდგომარეობაა, რომელიც უკავშირდება კუნთის მიკროდაზიანებებსა და ანთებით პროცესებს.

➤ როდის იწყება და რამდენ ხანს გრძელდება კრეპატურა?

კრეპატურის სიმპტომები, როგორც წესი:

• იწყება ვარჯიშიდან 6–12 საათში
• პიკს აღწევს 24–72 საათში
• თანდათან სუსტდება და ქრება 5–7 დღის განმავლობაში

ტკივილის ინტენსივობა დამოკიდებულია დატვირთვის მოცულობაზე, ინტენსივობაზე და ინდივიდის ფიზიკურ მომზადებაზე.

➤ ვის ემართება ყველაზე ხშირად?

კრეპატურა ყველაზე ხშირად აღენიშნებათ:

• გაუვარჯიშებელ ადამიანებს ვარჯიშის დაწყების საწყის ეტაპზე
• სპორტსმენებს, რომლებიც ასრულებენ მათთვის უჩვეულო ან ახალ მოძრაობებს
• სპორტსმენებს, რომლებიც ზრდიან დატვირთვას მკვეთრად (მოცულობა, ინტენსივობა, ტექნიკა)

➤ კრეპატურის მთავარი მექანიზმი – ექსცენტრიული დატვირთვა

კუნთების დაგვიანებული ტკივილი განსაკუთრებით უკავშირდება ექსცენტრიულ შეკუმშვას, როდესაც კუნთი იძაბება და ამავე დროს გრძელდება (მაგალითად, შტანგის კონტროლირებული დაშვების ფაზა).

ექსცენტრიული დატვირთვის დროს:

• კუნთზე მოქმედებს „სამუხრუჭე“ (უარყოფითი) ძალა
• იზრდება მექანიკური სტრესი კუნთის ბოჭკოებზე
• ჩნდება მიკროსკოპული დაზიანებები, თუნდაც კარგად გავარჯიშებულ კუნთში

➤ კრეპატურის მიზეზები – მექანიკური და არა მეტაბოლური

თანამედროვე კვლევების მიხედვით, კრეპატურის ძირითადი მიზეზი არის მექანიკური დაზიანება, და არა ლაქტატის დაგროვება (რაც ადრე გავრცელებული მცდარი შეხედულება იყო).

დაფიქსირებულია:

• სარკომერების სტრუქტურული დეზორგანიზაცია
• დაზიანებები კუნთის შემაერთებელ ქსოვილში
• ცვლილებები სარკოპლაზმაში

➤ ანთებითი რეაქცია და ტკივილის წარმოშობა

კუნთის მიკროდაზიანებას მოსდევს ანთებითი რეაქცია, რომელიც აუცილებელია აღდგენისთვის.

🔹 პროცესის ეტაპები:

1. თავდაპირველად – სისხლძარღვების მოკლეხნიანი შევიწროება
2. შემდგომ – სისხლძარღვების გაფართოება და გამტარობის ზრდა
3. პროანთებითი მედიატორების (მაგ. პროსტაგლანდინების) გამოყოფა
4. იმუნური უჯრედების (ლეიკოციტების) მიგრაცია დაზიანებულ უბანში

🔹 ამ პროცესის შედეგად:

• გროვდება სითხე ქსოვილში (შეშუპება)
• იზრდება წნევა ნერვულ დაბოლოებებზე
• ჩნდება ტკივილის შეგრძნება

შეშუპება და ტკივილი განსაკუთრებით გამოხატულია ექსცენტრიული დატვირთვიდან 24–72 საათში.

➤ ანთება – პრობლემა თუ აუცილებელი ეტაპი?

მნიშვნელოვანია გვესმოდეს, რომ ანთება:

• არ არის მავნე პროცესი
• წარმოადგენს აუცილებელ ფაზას კუნთის აღდგენისა და ადაპტაციისთვის
• ხელს უწყობს ცილის სინთეზს და ქსოვილის გამტკიცებას

➤ განმეორებითი დატვირთვის ეფექტი

თუ ერთი და იგივე ტიპის დატვირთვა განმეორდება საკმარისი დასვენების შემდეგ, კრეპატურა მნიშვნელოვნად მცირდება. ამას ეწოდება განმეორებითი დატვირთვის ეფექტი.

🔹 მისი არსი მდგომარეობს:

• კუნთის დროებით ადაპტაციაში კონკრეტული სტრესის მიმართ
• ანთებითი რეაქციის შემცირებაში
• ტკივილის ხანგრძლივობისა და ინტენსივობის კლებაში

ეს ეფექტი შეიძლება გაგრძელდეს რამდენიმე კვირიდან რამდენიმე თვემდე, თუმცა ახალი, განსხვავებული დატვირთვა კვლავ შეიძლება გახდეს კრეპატურის მიზეზი.

➤ კრეპატურის პრევენცია და მართვა

დღეისათვის არ არსებობს მეთოდი, რომელიც სრულად აგვაცილებს კრეპატურას, თუმცა შესაძლებელია მისი სიმპტომების შემცირება.

➤ ყველაზე ეფექტური მიდგომები:

• კუნთების თანდათანობითი დატვირთვა
• ვარჯიშის წინ დინამიკური გახურება (ამცირებს სიმპტომების სიმძიმეს, მაგრამ სრულად ვერ აცილებს ტკივილს)

➤ დამატებითი მეთოდები (შეზღუდული ეფექტით):

• ცივი კომპრესები
• ცვალებადი ტემპერატურის აბაზანები
• მსუბუქი მასაჟი
• აქტიური აღდგენა (დაბალი ინტენსივობის მოძრაობა)

აღნიშნული მეთოდები შეიძლება ამცირებდეს ტკივილის სუბიექტურ შეგრძნებას, თუმცა ხანგრძლივი აღდგენის დაჩქარებაზე მათი გავლენა სუსტი ან არაერთგვაროვანია.

➤ მედიკამენტები:

• არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატები ზოგადად არ აუმჯობესებენ კუნთის ფუნქციის აღდგენას
• იბუპროფენს შეუძლია ტკივილის დროებითი შემცირება, თუმცა არ აჩქარებს კუნთის რეალურ აღდგენას
• ანტიოქსიდანტების (მაგ. ვიტამინი C) ეფექტურობა კრეპატურის პრევენციაში არ არის დადასტურებული

✅ დასკვნა

კუნთების დაგვიანებული ტკივილი არის ბუნებრივი და გარდამავალი რეაქცია ფიზიკურ დატვირთვაზე. იგი მიუთითებს კუნთის ადაპტაციის პროცესზე და არ წარმოადგენს დაზიანებას, თუ ტკივილი არ არის მწვავე და პროგრესირებადი.

➤ საუკეთესო სტრატეგია კრეპატურის სამართავად არის:

• დატვირთვის გონივრული დაგეგმვა
• თანდათანობითი პროგრესია
• საკმარისი დასვენება და აღდგენა

📛 ავტორი: ირაკლი კენჭოშვილი / Tidanigym.ge

🚫 ნებართვის გარეშე კოპირება აკრძალულია.

✅ წყაროს მითითებით გაზიარება მისაღებია