რა არის ოსტეოქონდროზი, მალთაშუა დისკის პროტრუზია და თიაქარი (დისკოზი)

ხერხემალი შედგება მალებისგან და მათ შორის მდებარე მალთაშუა დისკებისგან, რომლებიც უზრუნველყოფენ დატვირთვის განაწილებას და მოძრაობის ამორტიზაციას.
მალთაშუა დისკი წარმოადგენს ხრტილოვან სტრუქტურას, რომელიც შედგება:

• პულპოზური ბირთვისგან – ჟელესებრი მასა;
• ფიბროზული რკალისგან – ძლიერი გარსი, რომელიც ბირთვს აკავებს.

➤ რა არის ოსტეოქონდროზი

ოსტეოქონდროზი არის ხერხემლის დეგენერაციულ-დისტროფიული დაავადება, რომლის დროსაც პირველ რიგში ზიანდება მალთაშუა დისკები, ხოლო შემდგომ – მეზობელი მალები, იოგები და სახსრები.

დროთა განმავლობაში:

• დისკი კარგავს წყალს და ელასტიურობას;
• მცირდება მისი სიმაღლე;
• ფიბროზულ რკალში ჩნდება მიკრონაპრალები;
• ვითარდება ოსტეოფიტები (ძვლოვანი წანაზარდები), რომლებიც შეიძლება ნერვულ სტრუქტურებზე ზეწოლას ახდენდნენ.

➤ რატომ ზიანდება დისკი

მალთაშუა დისკს საკუთარი სისხლძარღვები არ გააჩნია. მისი კვება ხდება დიფუზიის გზით – მოძრაობისას.
მჯდომარე ცხოვრების წესი, ხანგრძლივი სტატიკური პოზა და კუნთოვანი სისუსტე:

• ამცირებს დისკის კვებას;
• აჩქარებს დეგენერაციულ პროცესს.

➤ პროტრუზია და მალთაშუა დისკის თიაქარი

🔹 დისკის პროტრუზია

პროტრუზია არის მდგომარეობა, როდესაც:

• ფიბროზული რკალი მთლიანია;
• მაგრამ დისკი ამობურცულია და შეიძლება ნერვულ ფესვზე ზეწოლას ახდენდეს.

ამ ეტაპზე ტკივილი ხშირად ზომიერია და კარგად ექვემდებარება კონსერვატიულ მკურნალობას.

🔹 მალთაშუა დისკის თიაქარი (დისკოზი)

თიაქარი ვითარდება მაშინ, როდესაც:

• ფიბროზული რკალი სკდება;
• პულპოზური ბირთვის ნაწილი გამოდის გარეთ;
• ხდება ნერვული ფესვების ან ზურგის ტვინის კომპრესია.

თიაქარი ოსტეოქონდროზის ყველაზე მძიმე სტადიაა, თუმცა ყოველთვის ოპერაციას არ საჭიროებს.

➤ კლინიკური ნიშნები

🔹 კისრის სეგმენტი

• კისრისა და მხრის ტკივილი; 
• ტკივილის გავრცელება ხელში;
• თავბრუსხვევა;
• თავის ტკივილი;
• ხელის თითების დაბუჟება.

🔹 წელის სეგმენტი

• ტკივილი წელიდან ფეხის მიმართულებით;
• დაბუჟება ან წვა ფეხში;
• კუნთოვანი სისუსტე;
• მუდმივი წელის ტკივილი.

🔹 გულმკერდის სეგმენტი

• მუდმივი ტკივილი გულმკერდის არეში;
• ტკივილის გაძლიერება იძულებითი პოზის დროს.
  შენიშვნა: გულმკერდის თიაქარი იშვიათია.

➤ გამომწვევი ფაქტორები

• არასწორი ფიზიკური დატვირთვა;
• სქოლიოზი და სხვა დეფორმაციები;
• ჭარბი წონა;
• სიმძიმეების არასწორად აწევა;
• მჯდომარე ცხოვრების წესი;
• მოწევა (ამძიმებს ქსოვილების კვებას);
• ტრავმები.

➤ შესაძლო გართულებები

იშვიათ შემთხვევებში (დაახლოებით 2–5%) შესაძლოა განვითარდეს:

• კუნთების პარეზი;
• მგრძნობელობის მკვეთრი დაქვეითება;
• შარდვისა და დეფეკაციის დარღვევა (კაუდა ექვინას სინდრომი).

ეს მდგომარეობები ქირურგიული ჩარევის აბსოლუტური ჩვენებაა.

➤ დიაგნოსტიკა

• მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია (MRI)
  კომპიუტერული ტომოგრაფია (CT) გამოიყენება ძვლოვანი სტრუქტურების შეფასებისთვის, თუმცა რბილი ქსოვილების შეფასებაში MRI სჯობს.

➤ მკურნალობის პრინციპები

🔹 ოპერაცია საჭიროა მხოლოდ მაშინ, როცა:

• პროგრესირებს ნევროლოგიური დეფიციტი;
• აღინიშნება პარეზი ან მენჯის ფუნქციის დარღვევა;
• კონსერვატიული მკურნალობა არაეფექტურია.

🔹 სხვა შემთხვევებში ეფექტურია:

• სპეციალურად შერჩეული სამკურნალო ვარჯიშები;
• კუნთოვანი დისბალანსის კორექცია;
• ზურგის კუნთების გაძლიერება;
• ცურვა;
• მასაჟი.

ვარჯიში აუმჯობესებს დისკის კვებას, ამცირებს სპაზმს და ხშირ შემთხვევაში იწვევს თიაქრის ზომის შემცირებას და სიმპტომების გაქრობას.

➤ დისკოზის პრევენცია

• რეგულარული და სწორი ვარჯიში;
• სხეულის წონის კონტროლი;
• ხერხემლის დატვირთვის სწორად განაწილება;
• ხანგრძლივი ჯდომის თავიდან აცილება;
• ადრეული დიაგნოსტიკა.

📛 ავტორი: ირაკლი კენჭოშვილი / Tidanigym.ge

🚫 ნებართვის გარეშე კოპირება აკრძალულია.

✅ წყაროს მითითებით გაზიარება მისაღებია