ენდოკრინული სისტემა
ენდოკრინული სისტემა ორგანიზმის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მარეგულირებელი სისტემაა, რომელიც ჰორმონების საშუალებით აკონტროლებს უჯრედების, ქსოვილებისა და ორგანოების ფუნქციონირებას. მისი დახმარებით ორგანიზმში მიმდინარეობს ზრდის, განვითარების და შინაგანი ბალანსის (ჰომეოსტაზის) შენარჩუნება.
➤ რა არის ჰორმონები?
ჰორმონები წარმოადგენს ბიოლოგიურად აქტიურ ნივთიერებებს, რომლებიც უჯრედებს შორის ინფორმაციის გადაცემის საშუალებაა. ისინი „უჯრედების ენაა“, რომლის მეშვეობითაც ორგანიზმი ერთიან სისტემად მუშაობს. დღესდღეობით აღწერილია 150-ზე მეტი ჰორმონი, ხოლო მათ ოპტიმალურ ბალანსს ჰორმონალური ფონი ეწოდება.
ჰორმონების დისბალანსმა შესაძლოა გამოიწვიოს:
- ნივთიერებათა ცვლის დარღვევა
- გუნება-განწყობილებისა და ძილის პრობლემები
- სხეულის წონის ცვლილება
- რეპროდუქციული ფუნქციის დაქვეითება
- მეხსიერებისა და კონცენტრაციის გაუარესება
➤ ენდოკრინული სისტემის თავისებურებები
ჰორმონები გამომუშავდება შინაგანი სეკრეციის ჯირკვლებში, რომლებსაც არ გააჩნიათ გამომტანი სადინარი. მათ მიერ წარმოქმნილი ჰორმონები პირდაპირ გადადის სისხლში ან ლიმფაში და ზემოქმედებს სამიზნე ორგანოებსა და ქსოვილებზე.
ენდოკრინული სისტემა მჭიდროდ თანამშრომლობს ნერვულ სისტემასთან, განსაკუთრებით ცენტრალურ ნერვულ სისტემასთან (ცნს), რაც უზრუნველყოფს ორგანიზმის სწრაფ და ზუსტ რეგულაციას.
➤ ენდოკრინული სისტემის ცენტრალური ორგანოები
ცენტრალური ორგანოები აკონტროლებენ პერიფერიული ჯირკვლების მუშაობას და ქმნიან რეგულაციის „მთავარ ღერძს“:
- ჰიპოთალამუსის ნეიროსეკრეციული ბირთვები – აკავშირებს ნერვულ და ენდოკრინულ სისტემებს
- ჰიპოფიზი – „მთავარი ჯირკვალი“, რომელიც არეგულირებს სხვა ენდოკრინული ჯირკვლების აქტივობას
- ეპიფიზი (ჯალღუზისებრი სხეული) – მონაწილეობს ბიორიტმებისა და ძილ–ღვიძილის ციკლის რეგულაციაში
➤ ენდოკრინული სისტემის პერიფერიული ორგანოები
ა) ჰიპოფიზზე დამოკიდებული ჯირკვლები
- ფარისებრი ჯირკვალი
- თირკმელზედა ჯირკვლის ქერქოვანი ნივთიერება
- სასქესო ჯირკვლების ენდოკრინული უჯრედები
ბ) ჰიპოფიზზე დამოუკიდებელი ჯირკვლები და სტრუქტურები
- თირკმელზედა ჯირკვლის ტვინოვანი ნივთიერება
- ფარისებრახლო ჯირკვლები
- პანკრეასის ლანგერჰანსის კუნძულები
- სხვადასხვა ორგანოს ჰორმონმწარმოებელი უჯრედები (მაგ. საჭმლის მომნელებელი ტრაქტი)
✅ დასკვნა
ენდოკრინული სისტემა განსაზღვრავს ორგანიზმის ფიზიკურ, ფსიქოემოციურ და მეტაბოლურ მდგომარეობას. მისი სწორი ფუნქციონირება აუცილებელია ჯანმრთელობის, ენერგიის, ადაპტაციისა და ცხოვრების ხარისხის შესანარჩუნებლად.
📛 ავტორი: ირაკლი კენჭოშვილი / Tidanigym.ge
🚫 ნებართვის გარეშე კოპირება აკრძალულია.
✅ წყაროს მითითებით გაზიარება მისაღებია
