ნატრიუმი – როლი, დეფიციტი და სიჭარბე

➤ რა არის ნატრიუმი და რატომ არის მნიშვნელოვანი?

ნატრიუმი არის ძირითადი (უჯრედგარეთა) ელექტროლიტი, რომელიც ორგანიზმში ასრულებს კრიტიკულ ფუნქციებს:

• არეგულირებს სითხის ბალანსს და ოსმოსურ წნევას;
• მონაწილეობს ნერვული იმპულსების გადაცემაში;
• აუცილებელია კუნთების შეკუმშვისთვის, მათ შორის გულის კუნთისთვის;
• გავლენას ახდენს არტერიულ წნევაზე.

ნატრიუმის ნორმალური დონე სისხლში საშუალოდ შეადგენს 135–145 მმოლ/ლ.

➤ ჰიპერნატრიემია – ნატრიუმის სიჭარბე სისხლში

ჰიპერნატრიემია არის მდგომარეობა, როცა სისხლში ნატრიუმის დონე 145 მმოლ/ლ-ზე მეტია. უმეტეს შემთხვევაში ეს გამოწვეულია არა ნატრიუმის ჭარბი მიღებით, არამედ წყლის დეფიციტით.

შესაძლო მიზეზები:

• არასაკმარისი სითხის მიღება;
• ძლიერი დეჰიდრატაცია;
• სითხის მნიშვნელოვანი დაკარგვა (გახანგრძლივებული ღებინება, დიარეა, ძლიერი ოფლიანობა);
• შაქრიანი დიაბეტი;
• ზოგიერთი მედიკამენტი (მაგ. ოსმოტური დიურეტიკები, კორტიკოსტეროიდები).

სიმპტომები:

• ძლიერი წყურვილი;
• პირის სიმშრალე;
• ძილიანობა;
• დაბნეულობა;
• კუნთების კრუნჩხვა;
• მძიმე შემთხვევაში – კრუნჩხვითი შეტევები და კომა.

➤ ჰიპონატრიემია – ნატრიუმის დეფიციტი სისხლში

ჰიპონატრიემია ვითარდება, როცა სისხლში ნატრიუმის დონე 135 მმოლ/ლ-ზე ნაკლებია. ეს მდგომარეობა ხშირად დაკავშირებულია არა ნატრიუმის ნაკლებ მიღებასთან, არამედ სითხის სიჭარბესთან ან ელექტროლიტების დარღვევასთან.

შესაძლო მიზეზები:

• ჭარბი სითხის მიღება (ჰიპერჰიდრატაცია);
• გახანგრძლივებული ღებინება და დიარეა;
• ძლიერი ოფლიანობა მარილის კომპენსაციის გარეშე;
• დიურეტიკების მიღება;
• გულის, ღვიძლის ან თირკმლის უკმარისობა;
• ჰორმონალური დარღვევები (თირკმელზედა ჯირკვლის უკმარისობა, ჰიპოთირეოზი);
• SIADH სინდრომი (ანტიდიურეზული ჰორმონის ჭარბი სეკრეცია);
• ალკოჰოლზე დამოკიდებულება.

სიმპტომები:

• სისუსტე და დაღლილობა;
• თავის ტკივილი;
• გულისრევა და ღებინება;
• დაბნეულობა;
• კუნთების სპაზმი;
• შეშუპება;
• მძიმე შემთხვევაში – კრუნჩხვები და ცნობიერების დაკარგვა.

➤ წყლით ინტოქსიკაცია

როდესაც ადამიანი მოკლე დროში სვამს დიდი რაოდენობით წყალს, განსაკუთრებით ინტენსიური ვარჯიშის დროს, სისხლში ნატრიუმის კონცენტრაცია მცირდება.

ამ დროს:

• იზრდება სითხის მოცულობა;
• ნატრიუმის რაოდენობა შედარებით უცვლელია;
• მისი კონცენტრაცია ქვეითდება;
• წყალი გადადის უჯრედებში და ვითარდება უჯრედული შეშუპება, მათ შორის ტვინში, რაც შესაძლოა სიცოცხლისთვის საშიში იყოს.

ეს მდგომარეობა ხშირად აღინიშნება მარათონის მორბენლებში ან ხანგრძლივი გამძლეობის სპორტში.

🔹 რატომ ხდება ვარჯიშის დროს?

ინტენსიური ფიზიკური დატვირთვისას:

• იზრდება ოფლიანობა და იკარგება ნატრიუმი;
• შესაძლოა მოხდეს დიდი რაოდენობით წყლის მიღება მარილის კომპენსაციის გარეშე;
• თირკმელების ფუნქცია დროებით იცვლება, რაც ართულებს სითხის სწრაფ გამოდევნას.

➤ როგორ დავიცვათ ნატრიუმის ბალანსი?

✔ ყოველდღიური რეკომენდაციები:

• სვით წყალი თანაბრად დღის განმავლობაში;
• იხელმძღვანელეთ წყურვილის გრძნობით;
• ხანგრძლივი (>1 საათი) და ინტენსიური ვარჯიშისას გამოიყენეთ ელექტროლიტური სასმელები;
• მოერიდეთ როგორც დეჰიდრატაციას, ისე წყლის ჭარბ მიღებას;
• არ გაზარდოთ მარილის მიღება თვითნებურად ექიმის კონსულტაციის გარეშე.

✔ სპორტსმენებისთვის:

• 1 საათამდე ვარჯიშისას ჩვეულებრივ საკმარისია წყალი;
• 1 საათზე მეტი ხანგრძლივობის დატვირთვისას სასურველია ელექტროლიტების შემცველი სასმელები;
• სითხის რაოდენობა უნდა შეირჩეს ინდივიდუალურად (ტემპერატურა, ოფლიანობის ინტენსივობა, სხეულის მასა).

➤ რამდენი ნატრიუმია საჭირო?

ჯანდაცვის საერთაშორისო რეკომენდაციების მიხედვით:

• ნატრიუმის დღიური მიღება არ უნდა აღემატებოდეს დაახლოებით 2 გრამს (რაც შეესაბამება დაახლოებით 5 გრამ მარილს);
• მაღალი არტერიული წნევის შემთხვევაში რეკომენდაცია ხშირად უფრო დაბალია.

✅ დასკვნა

ნატრიუმი ორგანიზმისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი ელექტროლიტია, რომელიც მონაწილეობს სითხის ბალანსის, ნერვული ფუნქციისა და კუნთების მუშაობის რეგულაციაში. როგორც მისი დეფიციტი, ისე სიჭარბე შეიძლება სერიოზული გართულებების მიზეზი გახდეს.

საუკეთესო სტრატეგიაა ბალანსი – ზომიერი მარილის მიღება, გონივრული ჰიდრატაცია და ინდივიდუალური საჭიროებების გათვალისწინება, განსაკუთრებით ფიზიკური აქტივობის დროს.

📛 ავტორი: ირაკლი კენჭოშვილი / Tidanigym.ge

🚫 ნებართვის გარეშე კოპირება აკრძალულია.

✅ წყაროს მითითებით გაზიარება მისაღებია