რატომ ითვლება შაქარი პოტენციურად სახიფათო პროდუქტად?

შაქარი თანამედროვე კვების რაციონის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული კომპონენტია. ზომიერი მოხმარება ორგანიზმისთვის პრობლემას არ წარმოადგენს, თუმცა მისი ჭარბი რაოდენობით მიღება უკავშირდება მრავალ ქრონიკულ დაავადებას.

➤ როგორ მოქმედებს შაქარი ორგანიზმზე?

მიღებული შაქარი (სუფთა საქაროზა) იშლება გლუკოზად და ფრუქტოზად.

• გლუკოზა გამოიყენება ენერგიის წყაროდ.
• ფრუქტოზა მეტაბოლიზდება ძირითადად ღვიძლში.

თუ ორგანიზმი ენერგიას სრულად არ იყენებს, ჭარბი გლუკოზა გროვდება გლიკოგენის სახით (ღვიძლში და კუნთებში), ხოლო ზედმეტი რაოდენობა გარდაიქმნება ცხიმად. სწორედ ეს მექანიზმი უკავშირდება ჭარბი წონის განვითარებას.

➤ შაქარი და ღვიძლი

ფრუქტოზის ჭარბი მოხმარება ასოცირდება არაალკოჰოლური ღვიძლის გაცხიმოვნების (NAFLD) განვითარების რისკთან. როდესაც ღვიძლი გადატვირთულია ფრუქტოზის მეტაბოლიზმით, იზრდება ცხიმის დაგროვება ღვიძლის უჯრედებში.

➤ შაქარი და გულ-სისხლძარღვთა სისტემა

შაქრის მაღალი მოხმარება:

• ზრდის ტრიგლიცერიდების დონეს
• ამცირებს „კარგ“ HDL ქოლესტერინს
• ზრდის ანთებით პროცესებს
• აძლიერებს ინსულინრეზისტენტობის რისკს

ამ ფაქტორებმა შესაძლოა ხელი შეუწყოს ათეროსკლეროზის და გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების განვითარებას.

➤ შაქარი და ტვინი – არსებობს თუ არა დამოკიდებულება?

ტკბილი გემო ააქტიურებს ტვინის „დაჯილდოების სისტემას“ და დოფამინის გამოყოფას. სწორედ ამიტომ ტკბილეულს ხშირად ვუკავშირებთ სიამოვნებას.

მეცნიერული კვლევები მიუთითებს, რომ შაქარს შეუძლია გამოიწვიოს ქცევითი მიჯაჭვულობა, თუმცა მისი ეფექტი ნარკოტიკულ დამოკიდებულებასთან პირდაპირ ვერ გაიგივდება.

➤ ინსულინი და შიმშილის ციკლი

ტკბილის მიღების შემდეგ სისხლში გლუკოზა სწრაფად იმატებს, რასაც მოჰყვება ინსულინის გამოყოფა.
თუ ასეთი „შაქრის პიკები“ ხშირია, დროთა განმავლობაში შეიძლება განვითარდეს:

• ინსულინრეზისტენტობა
• ენერგიის მკვეთრი ვარდნა
• მომატებული მადა

➤ შაქარი და კანის დაბერება

გლუკოზის ჭარბი რაოდენობა იწვევს გლიკაციის პროცესს, რომლის დროსაც ზიანდება კოლაგენი და ელასტინი. ეს შეიძლება ასოცირდებოდეს კანის ელასტიურობის შემცირებასთან და ნაადრევ დაბერებასთან.

➤ რამდენი შაქარია უსაფრთხო?

რეკომენდირებულია, რომ დამატებული შაქარი შეადგენდეს დღიური კალორიების <10%-ს, ხოლო იდეალურია <5%-ს.

ეს დაახლოებით შეესაბამება:

• 25 გრამს (დაახლოებით 5-6 ჩაის კოვზს) დღეში საშუალო ზრდასრულისთვის.

მნიშვნელოვანია გაითვალისწინოთ, რომ შაქარი „დამალულია“:

• ტკბილ სასმელებში
• იოგურტებში
• ნახევარფაბრიკატებში
• სოუსებში
• ცომეულში

➤ თეთრი და ყავისფერი შაქარი – არის თუ არა განსხვავება?

თეთრი და ყავისფერი შაქარი თითქმის ერთნაირი კალორიულობისაა.

ყავისფერი შაქარი შეიცავს მელასის მცირე რაოდენობას, რაც აძლევს ფერს და მინერალების მინიმალურ კვალს. თუმცა ეს რაოდენობა იმდენად მცირეა, რომ ჯანმრთელობის თვალსაზრისით მნიშვნელოვანი უპირატესობა პრაქტიკულად არ აქვს.

➤ შაქრის შემცვლელები – ღირს თუ არა მათი გამოყენება?

არსებობს ორი ძირითადი ჯგუფი:

1️⃣ ბუნებრივი დამატკბობლები

• ფრუქტოზა
• ქსილიტი
• სორბიტი
• სტევია

ფრუქტოზა დაბალი გლიკემიური ინდექსისაა, თუმცა მისი ჭარბი მოხმარება უკავშირდება მეტაბოლურ დარღვევებს.
სტევია პრაქტიკულად არ შეიცავს კალორიებს და არ ზრდის გლუკოზის დონეს.

2️⃣ სინთეზური დამატკბობლები

• საქარინი
• ასპარტამი
• აცესულფამ-კ
• სუკრალოზა

საერთაშორისო უსაფრთხოების სტანდარტების ფარგლებში მათი ზომიერი მოხმარება დასაშვებად მიიჩნევა. თუმცა დიდი დოზით რეგულარული გამოყენების გრძელვადიანი ეფექტები კვლავ კვლევის საგანია.

➤ რატომ გვიყვარს ტკბილი?

გემოვნებითი აღქმა იწყება ადრეული ასაკიდან. ტკბილი გემო ბუნებრივად ასოცირდება ენერგიასთან.

სტრესი, ძილის ნაკლებობა და დაბალი სეროტონინი ხშირად ზრდის სწრაფი ნახშირწყლების მოთხოვნილებას.

✅ დასკვნა

შაქარი „შხამი“ არ არის, მაგრამ მისი ჭარბი მოხმარება რეალურად ზრდის:

• სიმსუქნის
• ტიპი 2 დიაბეტის
• გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების
• ღვიძლის გაცხიმოვნების
• მეტაბოლური სინდრომის

რისკს.

ჯანმრთელობისთვის მთავარი პრინციპია არა სრული აკრძალვა, არამედ ზომიერება და ინფორმირებული არჩევანი.

📛 ავტორი: ირაკლი კენჭოშვილი / Tidanigym.ge

🚫 ნებართვის გარეშე კოპირება აკრძალულია.

✅ წყაროს მითითებით გაზიარება მისაღებია