რძემჟავა – მტერი თუ მეგობარი?

ვარჯიშის დროს ბევრს გონია, რომ რძემჟავა გროვდება და ეს იწვევს კუნთის წვას და დაღლას. რეალურად კი ორგანიზმში ყველაფერი სხვანაირადაა.

⚠️ მნიშვნელოვანი დაზუსტება: რასაც რძემჟავას ვეძახით, სინამდვილეში არის: ლაქტატი და წყალბადის იონები (H⁺)

👉 კუნთში რძემჟავა პრაქტიკულად არ გროვდება. ეს უბრალოდ ძველი და არაზუსტი ტერმინია, რომელიც დღესაც გავრცელებულია.

➤ როგორ წარმოიქმნება ლაქტატი კუნთში?

ვარჯიშისას ორგანიზმი ენერგიის ძირითად წყაროდ იყენებს გლუკოზას. როდესაც დატვირთვა მაღალია და ჟანგბადის მიწოდება აღარ არის საკმარისი, აქტიურდება ანაერობული გლიკოლიზი.

ამ პროცესის შედეგად:

• გლუკოზა იშლება სწრაფად და წარმოიქმნება პირუვატი, რომელიც გარდაიქმნება ლაქტატად
• საბოლოო პროდუქტი არის ლაქტატი და წყალბადის იონები (H⁺)

👉 ლაქტატი არის კუნთისთვის ენერგიის დამხმარე წყარო, რომელიც საშუალებას აძლევს კუნთს გააგრძელოს მუშაობა მძიმე დატვირთვისას.

🔹 ლაქტატი:

• არ აზიანებს კუნთს და მიტოქონდრიებს
• არ იწვევს ტკივილს მეორე დღეს
• არ იწვევს კუნთის წვას და დაღლას
• გამოიყენება როგორც ენერგიის წყარო

⚠️ მნიშვნელოვანი დაზუსტება:კუნთის წვას იწვევს წყალბადის იონების დაგროვებით გამოწვეული მჟავიანობის მომატება.

👉 კუნთის დაღლას იწვევს: 

• გლიკოგენის მარაგის შემცირება
• მჟავიანობის დროებით მატება
• ნერვულ–კუნთური კავშირის დაქვეითება

➤ ლაქტატი — ენერგიის წყარო და არა ნარჩენი

თანამედროვე ფიზიოლოგია ლაქტატს განიხილავს არა როგორც „ნარჩენს“, არამედ როგორც ენერგიის სწრაფ წყაროს.

👉 ვარჯიშის დროს წარმოქმნილი ლაქტატის დაახლოებით:

• 70–75% პირდაპირ გამოიყენება ენერგიისთვის (კუნთში, გულში)
• 25–30% ღვიძლსა და თირკმელში გარდაიქმნება გლუკოზად (კორის ციკლი)

👉 შედეგად:

• ლაქტატი სწრაფად ტოვებს კუნთს
• ინარჩუნებს სისხლში გლუკოზის სტაბილურ დონეს
• ახანგრძლივებს მუშაობის უნარს

❌ არასწორია მოსაზრება, რომ ინტენსიური ვარჯიშისას ლაქტატი „ვერ გამოდის კუნთიდან“.

✔ სინამდვილეში:

• სისხლის მიმოქცევა ვარჯიშის დასრულებისთანავე იწყებს ლაქტატის სწრაფ გამოტანას
• მისი დონე მნიშვნელოვნად მცირდება რამდენიმე წუთში

➤ კუნთის ტკივილს მეორე და მესამე დღეს — ლაქტატთან არანაირი კავშირი არ აქვს

ხშირად ფიქრობენ, რომ კრეპატურა გამოწვეულია რძემჟავით, თუმცა ეს მცდარი აზრია.

✔ კუნთის დაგვიანებული ტკივილი გამოწვეულია: ექსცენტრიულ ფაზაში (წონის დაშვებისას) კუნთის ბოჭკოების მიკროტრავმებით გამოწვეული ანთებითი პროცესით.

🔹 საიდან ჩნდება წყალბადის იონები (H⁺)

წყალბადის იონები ჩნდება მაშინ, როცა:

• კუნთი ენერგიას ხარჯავს და იშლება ATP

რაც უფრო ინტენსიურია ვარჯიში:

• მით მეტი ენერგია იხარჯება და მით მეტი H⁺ გროვდება

👉 სწორედ წყალბადის იონები იწვევს კუნთის წვის შეგრძნებას, და არა ლაქტატი.

❌ წყალბადის იონები არ შლიან და არ აზიანებენ კუნთის ბოჭკოებს.

➤ წყალბადის იონები იწვევენ:

• მჟავიანობის დროებით მატებას
• ძალის შემცირებას
• წვის შეგრძნებას

ეს არის დაღლის სიგნალი, და არა დაზიანება.

➤ რატომ არის ზომიერი „წვა“ სასარგებლო?

ზომიერი რაოდენობით მეტაბოლური სტრესი /წვა აძლევს კუნთს სიგნალს, რომ დატვირთვა საკმარისია. ხელს უწყობს ადაპტაციას და ზრდას.

👉 მაგრამ ძალიან ძლიერი წვა:

• არღვევს ტექნიკას
• ზრდის გადატვირთვის რისკს

შედეგი დამოკიდებულია ზომიერებაზე.

➤ როგორ შევამციროთ წვის შეგრძნება და დაღლა?

✔ რეკომენდაციები:

• ვარჯიშამდე ხარისხიანი გახურება
• დატვირთვის თანდათანობითი ზრდა
• სუნთქვის კონტროლი
• დასვენების ადეკვატური ინტერვალები
• ვარჯიშის შემდეგ აქტიური აღდგენა (მსუბუქი მოძრაობა)

✅ დასკვნა

რძემჟავა არაზუსტი ტერმინია, ხოლო ლაქტატი არ არის მტერი — ის ვარჯიშის ბუნებრივი და სასარგებლო ნაწილია.

📛 ავტორი: ირაკლი კენჭოშვილი / Tidanigym.ge

🚫 ნებართვის გარეშე კოპირება აკრძალულია.

✅ წყაროს მითითებით გაზიარება მისაღებია