რატომ არ უნდა ვჭამოთ ხშირად შემწვარი საკვები

ექიმები და კვების სპეციალისტები ხშირად გვირჩევენ, რომ შევამციროთ შემწვარი საკვების მიღება. თუმცა ხშირად გვხვდება მოსაზრება:

„მთავარია კალორიების დეფიციტი — მნიშვნელობა არ აქვს საკვები მოხარშულია თუ შემწვარი.“

ეს მოსაზრება ნაწილობრივ სწორია, მაგრამ არასრული.

1️⃣ კალორიები მართალია, მაგრამ მხოლოდ ეს არ არის მნიშვნელოვანი

დიახ — წონის კლების მთავარი მექანიზმი არის კალორიული დეფიციტი.
თუმცა:

• შემწვარი საკვები ხშირად შეიცავს მეტ კალორიას (ზეთი ემატება)
• ზრდის ანთებით პროცესებს
• შეიცავს თერმული დამუშავების შედეგად წარმოქმნილ მავნე ნაერთებს
• ზრდის გადაჭარბებული ჭამის რისკს (უფრო გემრიელია და მეტს ვჭამთ)

ამიტომ ჯანმრთელობის თვალსაზრისით მნიშვნელობა აქვს მომზადების მეთოდს.

2️⃣ რა ხდება შეწვის დროს?

შეწვისას (140–200°C და მეტი):

• ცხიმები განიცდიან დაჟანგვას
• წარმოიქმნება ლიპიდური პეროქსიდები და ალდეჰიდები
• მაღალი ტემპერატურისას ცილოვანი პროდუქტებიდან წარმოიქმნება ჰეტეროციკლური ამინები (HCA)
• ღია ცეცხლზე წვისას წარმოიქმნება პოლიციკლური არომატული ნახშირწყალბადები (PAH)
• კარტოფილის მსგავსი სახამებლოვანი პროდუქტების შეწვისას წარმოიქმნება აკრილამიდი

ეს ნაერთები დაკავშირებულია ონკოლოგიური და ქრონიკული დაავადებების რისკის ზრდასთან (ხშირი და ხანგრძლივი მოხმარების შემთხვევაში).

განსაკუთრებით მავნეა დამწვარ-დანახშირებული ნაწილი.

3️⃣ რა ხდება მოხარშვისას?

მოხარშვისას:

• ტემპერატურა არ აღემატება 100°C-ს
• ცხიმების დაჟანგვა მინიმალურია
• კანცეროგენული ნაერთები პრაქტიკულად არ წარმოიქმნება
• ცხიმის ნაწილი გადადის ნახარშში (თუ არ გამოვიყენებთ, კალორიებიც მცირდება)

ამიტომ მოხარშული საკვები მეტაბოლურად ნაკლებად ტვირთავს ორგანიზმს.

4️⃣ ღვიძლის საკითხი — რეალობა

ღვიძლი მართლაც ახდენს დეტოქსიკაციას, მაგრამ:

• ჯანმრთელი ადამიანის ღვიძლი ეფექტურად მუშაობს
• გახდომა არ ჩერდება მხოლოდ “ღვიძლის გადატვირთვის” გამო
• მთავარი მაინც ენერგეტიკული ბალანსია

თუმცა ქრონიკული ანთება და ტოქსიკური დატვირთვა ჯანმრთელობაზე გრძელვადიან გავლენას ახდენს.

5️⃣ რომელი ცხიმია უკეთესი შეწვისთვის?

ყველა ცხიმი არ იქცევა ერთნაირად გაცხელებისას.

ნაკლებად სტაბილურია მაღალ ტემპერატურაზე:

• სელის ზეთი
• არარაფინირებული მზესუმზირის ზეთი
• სიმინდის ზეთი

შედარებით სტაბილურია:

• ზეითუნის ზეთი (რაფინირებული უფრო გამძლეა სიცხეზე)
• ავოკადოს ზეთი
• ქოქოსის ზეთი
• ერბო (გაწმენდილი კარაქი)

⚠️ მაგრამ მნიშვნელოვანია იცოდეთ:
მათი ჭარბი მიღება ზრდის LDL ქოლესტერინს და გულ-სისხლძარღვთა რისკს.

მთავარია:

• ზომიერი ტემპერატურა
• ზეთის არგადამწვარი მდგომარეობა
• ერთი და იგივე ზეთის მრავალჯერ არ გამოყენება

6️⃣ სწრაფი კვება — ყველაზე დიდი რისკი

რესტორნებში და სწრაფი კვების ობიექტებში:

• ზეთი ხშირად მრავალჯერადად გამოიყენება
• ტემპერატურა მაღალია
• წარმოიქმნება დიდი რაოდენობით დაჟანგული ნაერთები

ამიტომ რეგულარული მოხმარება ზრდის:

• სიმსუქნის
• მეტაბოლური სინდრომის
• გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების
• ზოგიერთი კიბოს რისკს

7️⃣ რატომ იწვევს შემწვარი საკვები წონის მატებას?

• ენერგეტიკული სიმკვრივე მაღალია
• უფრო გემრიელია → მეტს ვჭამთ
• ხშირად თან ახლავს გადამუშავებული ნახშირწყლები

➤ პრაქტიკული რეკომენდაციები

✔️ უპირატესობა მიანიჭეთ მოხარშულ, ორთქლზე ან ჩაშუშულ საკვებს
✔️ თუ წვავთ — გამოიყენეთ ზომიერი ტემპერატურა
✔️ არ დაანახშიროთ საკვები
✔️ არ გამოიყენოთ ერთი და იგივე ზეთი მრავალჯერ
✔️ ხშირად არ მიირთვათ სწრაფი კვება
✔️ გამოიყენეთ გამწოვი ან გაანიავეთ სამზარეულო

✅ დასკვნა

შემწვარი საკვები ერთჯერადად არ იწვევს დაავადებას, მაგრამ მისი ხშირი და ხანგრძლივი მოხმარება ზრდის:

• ანთებას
• ოქსიდაციურ სტრესს
• მეტაბოლურ დარღვევებს
• ონკოლოგიური დაავადებების რისკს

საუკეთესო სტრატეგიაა — არ არის საჭირო სრული აკრძალვა, მაგრამ აუცილებელია შეზღუდვა და სწორად მომზადება.

📛 ავტორი: ირაკლი კენჭოშვილი / Tidanigym.ge

🚫 ნებართვის გარეშე კოპირება აკრძალულია.

✅ წყაროს მითითებით გაზიარება მისაღებია